Hangul is een uniek en wetenschappelijk schriftsysteem dat zijn gelijke niet kent in de wereldgeschiedenis van schrift. Sinds de creatie door Koning Sejong heeft het lof ontvangen als een schrift dat 'in een ochtend geleerd kan worden', maar recente onderzoeksstromingen gaan verder dan de historische superioriteit. Vooral het boek Analyzing the Korean Alphabet: The Science of Hangul van professor Hye K. Pae uit 2024 heroverweegt Hangul vanuit de moderne psycholinguïstiek en grafolinguïstiek, en onthult de verbazingwekkende mechanismen waarmee de menselijke hersenen Hangul verwerken.
Hangul, niet zomaar een alfabet maar een 'morfosyllabisch' systeem
Het classificeren van Hangul als een eenvoudig 'alfabet' doet geen recht aan de structurele kenmerken ervan. Professor Pae definieert Hangul als een 'morfosyllabisch alfabet'. Dit betekent dat het de kenmerken van een fonetisch schrift heeft, maar visueel in syllabische eenheden wordt geblokt, en verder de morfemen in hun oorspronkelijke vorm behoudt.
Gewone alfabetten zoals het Latijnse schrift hebben alleen een arbitraire relatie tussen de vorm en het geluid van letters. Maar Hangul is het enige featurale schrift ter wereld dat de eigenschappen van geluid visueel weergeeft door strepen toe te voegen aan medeklinkers (zoals ㄱ, ㄴ, ㅁ). Het meest opvallende kenmerk is dat het niet horizontaal wordt geschreven zoals bij het Latijnse schrift, maar dat het de 'blokschrijf' methode gebruikt, waarbij letters binnen een vierkant worden geplaatst. Dit geeft Hangul een tweedimensionale geometrische structuur die de informatiedichtheid aanzienlijk verhoogt.
Visuele complexiteit verhoogt juist de lees efficiëntie
De blokschrijfstructuur van Hangul heeft een hogere visuele complexiteit dan het Latijnse schrift met minder strepen. Onderzoek heeft echter aangetoond dat deze complexiteit de lees efficiëntie niet belemmert, maar juist bevordert. Dit wordt verklaard door de 'foveale belasting' theorie. Hangul presenteert informatie compact, waardoor het aantal oogbewegingen (saccades) vermindert en meer informatie in één oogfixatie kan worden verkregen. Met andere woorden, de informatiedichtheid per oppervlakte-eenheid is hoog, wat de leessnelheid verhoogt.
Hangul lezen vanuit neurowetenschappelijk perspectief: een duet van analyse en intuïtie
Het cognitieve mechanisme van Hangul lezen wordt gekenmerkt door de co-existentie van constituentverwerking en gestaltverwerking.
Constituentverwerking: Beginnende lezers of bij het lezen van onbekende woorden worden de medeklinkers en klinkers binnen een blok afzonderlijk gedecodeerd. De hoge regelmatigheid van Hangul ondersteunt deze bottom-up verwerking.
Gestaltverwerking: Ervaren lezers herkennen vaak voorkomende syllabeblokken als een geheel, als een enkel beeld. Zonder de afzonderlijke letters te analyseren, kunnen ze direct de betekenis van een woord benaderen via top-down verwerking.
Professor Pae stelt hiervoor het 'synergetisch model' voor. Lezers verwerken visuele vorm, geluid en betekenis niet sequentieel of parallel, maar geïntegreerd, om zo de optimale lees efficiëntie te bereiken.
Voorbij perfectie: de balans van een 'bijna optimaal' systeem
Wetenschappelijke analyse beoordeelt Hangul als een 'bijna optimaal' systeem. Dit is het resultaat van een subtiele balans tussen de eenvoud van leren en de efficiëntie van gebruik. De morfosyllabische notatie (bijvoorbeeld '값이' niet als '갑시' schrijven) verhoogt de moeilijkheidsgraad van schrijven enigszins, maar maximaliseert de lees efficiëntie door lezers in staat te stellen de betekenis visueel direct te begrijpen.
In de moderne digitale omgeving is de status van Hangul verder versterkt. Invoermethoden zoals het Cheonjiin-systeem op mobiele apparaten bewijzen dat de combinatorische principes van Koning Sejong perfect passen bij de digitale interfaces van de 21e eeuw. Hangul is niet alleen een cultureel erfgoed van een natie, maar ook een van de meest intellectuele en efficiënte informatiesystemen die de mensheid heeft bedacht, en een universeel intellectueel bezit van hoge neurowetenschappelijke onderzoekswaarde.
