Γιατί οι Νοτιοκορεάτες χαρίζουν SPAM στο Τσουσόκ

Του Παρκ Σουνάμ

Για έναν ξένο, η είσοδος σε ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ της Νότιας Κορέας λίγο πριν από το Τσουσόκ αποκαλύπτει ένα κάπως παράξενο θέαμα. Το τετράγωνο SPAM, που συνήθως βρίσκεται στο τμήμα με τα συνοδευτικά, καθώς πλησιάζουν οι ημέρες της γιορτής καταλαμβάνει την πιο προβεβλημένη θέση του καταστήματος και παρουσιάζεται σε πολυτελή χρυσά κουτιά.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το SPAM συνδέεται κυρίως με την εικόνα μιας φθηνής και πρακτικής κονσέρβας. Στη Νότια Κορέα, όμως, την περίοδο των γιορτών μετατρέπεται σε «κανονικό δώρο» για γονείς, συγγενείς και συναδέλφους.

Γιατί, λοιπόν, χαρίζουν οι Νοτιοκορεάτες SPAM στο Τσουσόκ;

Η απάντηση δεν είναι ότι οι Νοτιοκορεάτες θεωρούν το SPAM ιδιαίτερο είδος πολυτελείας. Τα σετ δώρου SPAM συμπυκνώνουν τον πόλεμο και τη φτώχεια, τον θαυμασμό για τις Ηνωμένες Πολιτείες, την εκβιομηχάνιση, το κοινωνικό κύρος των γιορτών και τον σημερινό πραγματισμό. Το κουτί περιέχει ζαμπόν, αλλά κρύβει μέσα του τη σύγχρονη ιστορία της Νότιας Κορέας.

Το φθηνό αμερικανικό τρόφιμο και η σπάνια «γεύση της Αμερικής» στη Νότια Κορέα

Η Hormel Foods, εταιρεία επεξεργασίας κρέατος από τη Μινεσότα των Ηνωμένων Πολιτειών, κυκλοφόρησε το SPAM το 1937. Επειδή διατηρούνταν σε θερμοκρασία περιβάλλοντος και μεταφερόταν εύκολα σε μεγάλες ποσότητες, διανεμήθηκε ευρέως ως στρατιωτική τροφή των Συμμάχων κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σύμφωνα με τα επίσημα αρχεία της Hormel, έως το 1941 είχαν σταλεί στο εξωτερικό περισσότερες από 100 εκατομμύρια λίβρες SPAM.

Ο πόλεμος έδωσε στην ίδια κονσέρβα δύο εντελώς διαφορετικές ταξικές ταυτότητες.

Στην ηπειρωτική Αμερική, το SPAM άρχισε να θεωρείται φαγητό του πολεμικού δελτίου και φθηνή τροφή των εργατών. Στη Νότια Κορέα και στη Χαβάη, όπου είχε φτάσει η αμερικανική στρατιωτική ισχύς, ήταν ένα πολύτιμο αγαθό που δύσκολα έβρισκε κανείς.

Μελέτη της ερευνήτριας Λι Γιου-τζονγκ από το Πανεπιστήμιο Γιονσέι, που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό 〈세계 역사와 문화 연구〉, παρακολουθεί αυτή την αντιστροφή μέσα από την οπτική της «στρατιωτικοποίησης του SPAM». Σύμφωνα με την έρευνα, στη Σεούλ είχε ήδη διαμορφωθεί γύρω στο 1946, μετά την απελευθέρωση, μια μαύρη αγορά για αμερικανικά στρατιωτικά αγαθά, η οποία διογκώθηκε απότομα μετά τον Πόλεμο της Κορέας. Το SPAM που διοχετευόταν από τα PX και τα δίκτυα ανεφοδιασμού των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων ήταν δυσεύρετο προϊόν, προσβάσιμο μόνο σε στρατιώτες, μεσάζοντες και αστικούς καταναλωτές με μετρητά.

Συχνά λέγεται ότι «το SPAM έφτασε στη Νότια Κορέα την περίοδο του Πολέμου της Κορέας». Ακριβέστερα, όμως, άρχισε να διακινείται ήδη κατά την περίοδο της αμερικανικής στρατιωτικής διοίκησης, ενώ ο Πόλεμος της Κορέας ήταν εκείνος που εδραίωσε την παρουσία του στη συνείδηση ολόκληρης της χώρας.

Η ίδια κονσέρβα έγινε φθηνό πολεμικό φαγητό στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά στη Νότια Κορέα τροφή που συμβόλιζε τον πλούτο και τον εκσυγχρονισμό. Ήταν η εποχή που η αξία του SPAM δεν καθοριζόταν από την ποιότητα του χοιρινού, αλλά από το «ποιος μπορούσε να το βρει».

Το αποτύπωμά του παραμένει και στο πούτε-τζιγκε. Το πιάτο, που βράζει λουκάνικα, ζαμπόν και κονσερβοποιημένα φασόλια των αμερικανικών στρατιωτικών προμηθειών μαζί με κοτζουτζάνγκ, κίμτσι και σκόρδο, δεν είναι απλώς ένα πιάτο σύντηξης. Είναι μια συνταγή επιβίωσης, που μετέτρεψε τις ξένες στρατιωτικές προμήθειες σε κορεατικό γεύμα.

Ωστόσο, ανάμεσα στο κρέας που καταναλωνόταν στη μαύρη αγορά και στα σετ δώρου του Τσουσόκ μεσολαβούσε ακόμη ένα βήμα. Το SPAM έπρεπε να ξαναγεννηθεί από «φαγητό του αμερικανικού στρατού» σε «συνοδευτικό στο κορεατικό τραπέζι».

Το 1987, το SPAM αποκτά θέση στο κορεατικό τραπέζι

Η CJ ΤσεϊλΤζεντάνγκ συμφώνησε το 1986 με τη Hormel Foods για τεχνολογική συνεργασία και άρχισε να παράγει SPAM στη Νότια Κορέα το 1987. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, οι πωλήσεις κατά το πρώτο έτος εγχώριας παραγωγής ανήλθαν σε περίπου 500 τόνους. Στη συνέχεια, το SPAM ξεπέρασε γρήγορα τα υπάρχοντα προϊόντα luncheon meat.

Η καθοριστική αλλαγή ήταν ότι το SPAM καθιερώθηκε όχι ως δυτικού τύπου ζαμπόν, αλλά ως συνοδευτικό του κορεατικού ρυζιού.

Το διαφημιστικό σύνθημα του 2002, «μια φέτα SPAM πάνω σε ζεστό ρύζι», αποτυπώνει με ακρίβεια αυτή τη στρατηγική. Δεν ήταν πλέον το αμερικανικό ζαμπόν κονσέρβας που μπαίνει ανάμεσα σε δύο φέτες ψωμί ή σερβίρεται δίπλα σε αυγά στο πρωινό, αλλά ένα αλμυρό συνοδευτικό που τοποθετείται πάνω σε λευκό ρύζι.

Δεν επρόκειτο απλώς για διαφημιστική μετάφραση. Ήταν ένα είδος πολιτισμικής πολιτογράφησης: η τοποθέτηση ενός ξένου τροφίμου μέσα στη δομή του κορεατικού γεύματος. Το SPAM δεν ήταν πια αμερικανικό στρατιωτικό προϊόν που διοχετευόταν κρυφά από τα PX. Έγινε ένα οικείο τρόφιμο, διαθέσιμο στο συνοικιακό παντοπωλείο, κατάλληλο για το κίμτσι-τζιγκε και ικανό να βοηθήσει ένα παιδί να φάει ένα ολόκληρο μπολ ρύζι.

Με βάση τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2024, οι σωρευτικές πωλήσεις από την έναρξη της εγχώριας παραγωγής ξεπέρασαν τα 2,07 δισεκατομμύρια τεμάχια. Το SPAM μετακινήθηκε από δυσεύρετο προϊόν του Πολέμου της Κορέας σε «εθνικό συνοδευτικό».

Πώς έγινε, όμως, το εθνικό συνοδευτικό δώρο των γιορτών;

Εκείνη την εποχή, το κορυφαίο δώρο ήταν ένα σακί ζάχαρη 6 κιλών

Τα εορταστικά δώρα αποκαλύπτουν πάντα τι θεωρεί πολύτιμο κάθε εποχή.

Στη Νότια Κορέα των δεκαετιών του 1950 και του 1960, δημοφιλή δώρα ήταν τρόφιμα όπως ζάχαρη, αλεύρι και καρυκεύματα. Σήμερα θα τα έβαζε κανείς αδιάφορα στο καλάθι του, όμως αμέσως μετά τον πόλεμο ήταν πολύτιμα αγαθά που βελτίωναν ουσιαστικά τη διατροφή μιας οικογένειας.

Ο κατάλογος δώρων που εξέδωσε το πολυκατάστημα Σινσέγκε ενόψει του Τσουσόκ του 1965 περιλάμβανε 96 προϊόντα. Εκείνη την εποχή, ένα σακί ζάχαρη 6 κιλών θεωρούνταν πολυτελές δώρο. Ήταν η εποχή που η ζάχαρη αποτελούσε τον πιο γλυκό τρόπο έκφρασης της αγάπης.

Με την έναρξη της οικονομικής ανάπτυξης τη δεκαετία του 1970, τα δώρα μετακινήθηκαν από τα είδη πρώτης ανάγκης στα καταναλωτικά αγαθά. Εμφανίστηκαν μπισκότα, καλλυντικά, πουκάμισα και στιγμιαίος καφές. Από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι κονσέρβες τόνου και ζαμπόν έγιναν βασικό στοιχείο των εορταστικών δώρων.

Μελέτη των Κιμ Γιε-τζι και Τζονγκ Ράνα, η οποία χρησιμοποίησε εξόρυξη κειμένου σε δημοσιεύματα εφημερίδων για τα εορταστικά δώρα τροφίμων από το 1930 έως το 2022, επιβεβαιώνει ότι οι αλλαγές στα δώρα συνδέονται στενά με το οικονομικό περιβάλλον και τις μεταβολές στην αντίληψη για την κατανάλωση κάθε εποχής.

Επομένως, το σετ δώρου SPAM δεν είναι ένα αλλόκοτο κορεατικό έθιμο που εμφανίστηκε ξαφνικά. Είναι προϊόν μιας παράδοσης «τροφίμων που κάνουν τη ζωή λίγο πιο πλούσια», η οποία πέρασε από τη ζάχαρη στα καρυκεύματα, από τον καφέ στις κονσέρβες.

Αν παρατάξει κανείς χρονολογικά τα εορταστικά σετ δώρων της Νότιας Κορέας, θα σχηματίσει ένα μικρό μουσείο οικονομικής ιστορίας.

Η ζάχαρη δείχνει την εποχή της στέρησης, ο καφές την απαρχή της καταναλωτικής κοινωνίας και το SPAM την εκβιομηχάνιση και την εμφάνιση της μεσαίας τάξης. Το κορεατικό μοσχάρι, τα συμπληρώματα διατροφής και οι δωροκάρτες κινητού των τελευταίων ετών μιλούν για τη σημερινή Νότια Κορέα, όπου η υγεία, οι προτιμήσεις και η ευκολία έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία.

Το μυστικό του SPAM: «το κουτί είναι κύρος, το περιεχόμενο πρακτικότητα»

Ο πιο πρακτικός λόγος για τον οποίο το σετ δώρου SPAM επιβίωσε επί δεκαετίες είναι ότι ικανοποιεί ταυτόχρονα εκείνον που προσφέρει και εκείνον που λαμβάνει το δώρο.

Ο δωρητής χρειάζεται συσκευασία που να μην δείχνει φτωχή και μια μάρκα που όλοι αναγνωρίζουν. Ο παραλήπτης χρειάζεται κάτι που δεν θα πετάξει και θα μπορέσει πράγματι να χρησιμοποιήσει. Το SPAM τοποθετήθηκε ακριβώς ανάμεσα σε αυτές τις δύο ανάγκες.

Η χρυσή συσκευασία και οι τακτοποιημένες κονσέρβες διασώζουν το κύρος του δώρου. Το περιεχόμενο, από την άλλη, διατηρείται για μεγάλο διάστημα σε θερμοκρασία περιβάλλοντος, μαγειρεύεται εύκολα και καταναλώνεται σε περισσότερες από μία φορές.

Με μια φράση:

Το κουτί είναι κύρος και η κονσέρβα πρακτικότητα.

Η εξήγηση αυτή συμφωνεί και με την έρευνα καταναλωτών. Σύμφωνα με μελέτη για τη συμπεριφορά των δωρητών που δημοσιεύθηκε στο 〈Journal of Consumer Research〉, εκείνοι που προσφέρουν δώρα δίνουν σχετικά μεγαλύτερη σημασία σε αφηρημένες αξίες, όπως η ελκυστικότητα και η μοναδικότητα, ενώ οι παραλήπτες τείνουν να αξιολογούν ως σημαντικότερη την ευκολία χρήσης και την πρακτικότητα. Η μελέτη δεν αφορά ειδικά το SPAM, προσφέρει όμως χρήσιμη ένδειξη για το γιατί τα πρακτικά δώρα τροφίμων επιβιώνουν επί μακρόν.

Σε έρευνα του 2024 σε 1.000 ενήλικες καταναλωτές, την οποία διεξήγαγε το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Κορέας, η «σχέση αξίας και τιμής» αναδείχθηκε ως το σημαντικότερο κριτήριο επιλογής δώρου για το Τσουσόκ σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Το ποσοστό των απαντήσεων ανήλθε στο 68,2%. Το 55,4% δήλωσε επίσης ότι σκόπευε να δαπανήσει έως 50.000 γουόν για κάθε δώρο.

Στα είδη που προτιμούνταν, τα φρούτα κατέλαβαν την πρώτη θέση με 43,8%, ενώ ακολούθησαν τα συμπληρώματα διατροφής με 32,4% και το κρέας με 30,5%. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα, στα οποία περιλαμβάνονται το SPAM και ο τόνος, βρέθηκαν στην τέταρτη θέση με 22,2%. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα δεν κατέχουν πλέον την απόλυτη πρωτιά, ωστόσο παραμένουν βασική επιλογή, καθώς τα προτιμά περισσότερο από ένας στους πέντε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η CJ ΤσεϊλΤζεντάνγκ, το 58% των ετήσιων πωλήσεων SPAM το 2024 πραγματοποιήθηκε κατά το Σεόλ και το Τσουσόκ. Τα στοιχεία προέρχονται από την ίδια την εταιρεία και αυτό αποτελεί περιορισμό, όμως είναι σαφές ότι η σχέση ανάμεσα στο SPAM και τις κορεατικές γιορτές δεν αποτελεί απλώς εντύπωση.

Το δώρο δεν συσκευάζει αντικείμενα· συσκευάζει σχέσεις

Ωστόσο, η δημοτικότητα του SPAM δεν εξηγείται μόνο από τη σχέση αξίας και τιμής.

Ο καθηγητής Κιμ Ντονγκ Νο του Πανεπιστημίου Γιονσέι, σε μελέτη για την ανταλλαγή δώρων που δημοσίευσε το 2024 στο 〈Korea Journal〉, δεν αντιμετωπίζει το δώρο ως απλή μεταβίβαση ενός αντικειμένου. Το δώρο είναι, υποστηρίζει, μια κοινωνική πράξη που δημιουργεί εμπιστοσύνη και αλληλεγγύη, αμοιβαία αναγνώριση και προσδοκία ανταπόδοσης. Η αξία μιας σχέσης, που δεν μπορεί να υπολογιστεί με την τιμή, προστίθεται στο αντικείμενο.

Το ίδιο ισχύει και για τα εορταστικά δώρα στη Νότια Κορέα. Το δώρο του Τσουσόκ είναι μια ένδειξη ότι «δεν σε ξέχασα», ένας σιωπηλός χαιρετισμός που δηλώνει την πρόθεση να συνεχιστεί η σχέση.

Ένα υπερβολικά ακριβό δώρο μπορεί να επιβαρύνει τον παραλήπτη, ενώ ένα υπερβολικά φθηνό μπορεί να δείχνει ότι προσφέρθηκε χωρίς ιδιαίτερη σκέψη. Το σετ δώρου SPAM αποτελεί σχετικά ασφαλή επιλογή σε αυτή τη δύσκολη ισορροπία. Διατίθεται σε διαφορετικές τιμές, λίγοι είναι εκείνοι που δεν γνωρίζουν τη μάρκα και είναι πιθανό να το καταναλώσει οποιοδήποτε μέλος της οικογένειας.

Δεν είναι τόσο ακριβό όσο το κορεατικό μοσχάρι, αλλά ούτε δείχνει τόσο πρόχειρο όσο ένα σακουλάκι στιγμιαίων νουντλς. Δεν είναι τόσο απροκάλυπτο όσο τα μετρητά και έχει μικρότερο περιθώριο αποτυχίας από καλλυντικά ή ποτά με έντονα προσωπικό χαρακτήρα.

Το SPAM δεν επιβίωσε επειδή είναι «το καλύτερο δώρο», αλλά επειδή είναι ένα δώρο που σπάνια αποτυγχάνει.

Το στρατιωτικό τρόφιμο φορά πλέον Πόκεμον

Το Τσουσόκ του 2026 βρίσκει το SPAM να μεταμορφώνεται ξανά.

Η CJ ΤσεϊλΤζεντάνγκ κυκλοφόρησε φέτος, ενόψει του Τσουσόκ, συνολικά 260 είδη σετ δώρου. Στα σετ SPAM συνδύασε δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας χαρακτήρων, όπως της Kakao και των Πόκεμον, και πρόσθεσε μπρελόκ και αυτοκόλλητα, στοχεύοντας και στην «ευχαρίστηση της συλλογής» που αναζητούν οι νεότεροι καταναλωτές.

Η εικόνα μιας κονσέρβας που κάποτε διακινούνταν στη μαύρη αγορά αμερικανικών στρατιωτικών αγαθών να πωλείται, περισσότερα από 80 χρόνια αργότερα, ως εορταστικό δώρο φορώντας χαρακτήρες Πόκεμον είναι παράξενη αλλά και συμβολική.

Το SPAM ήταν κρέας δυσεύρετο στην εποχή της φτώχειας, σύμβολο αφθονίας και εκσυγχρονισμού στην εποχή της εκβιομηχάνισης και σήμερα ένα προϊόν που συγκεντρώνει στο ίδιο κουτί την τιμή, την ευκολία, τη μάρκα και τη διασκέδαση.

Κάθε φορά που άλλαζε η εποχή, άλλαζε και το νόημα του SPAM. Ένα πράγμα, όμως, παρέμενε σταθερό: η υπόσχεση ότι θα κάνει το τραπέζι κάποιου λίγο πιο χορταστικό.

Γιατί, λοιπόν, χαρίζουν οι Νοτιοκορεάτες SPAM στο Τσουσόκ;

Η επίσημη αμερικανική σελίδα της Hormel περιγράφει τα συστατικά του SPAM Classic ως χοιρινό, ζαμπόν, αλάτι, νερό, άμυλο πατάτας, ζάχαρη και νιτρώδες νάτριο.

Στα σετ δώρου του Τσουσόκ, όμως, υπάρχει ένα ακόμη συστατικό που δεν αναγράφεται στην ετικέτα.

Η ιστορία.

Στο ίδιο κουτί συνυπάρχουν η μνήμη που πέρασε τον Ειρηνικό ακολουθώντας τα αμερικανικά στρατεύματα στον πόλεμο, η φτώχεια που ζήλευε τα αγαθά των PX, η γενιά που θεωρούσε την αφθονία συνώνυμη με το λευκό ρύζι και το κρέας, οι εργαζόμενοι της εποχής της εκβιομηχάνισης που επέστρεφαν στην ιδιαίτερη πατρίδα τους κρατώντας δώρα και με τα δύο χέρια, καθώς και ο σημερινός καταναλωτής που υπολογίζει την πρακτικότητα και τη σχέση αξίας και τιμής.

Ο λόγος που οι Νοτιοκορεάτες χαρίζουν SPAM στο Τσουσόκ δεν είναι μόνο ότι το ζαμπόν κονσέρβας θεωρείται εκλεκτό τρόφιμο. Είναι ότι συμπυκνώνει την «αφθονία» όπως την αντιλαμβανόταν επί μακρόν η κορεατική κοινωνία στην πιο μικρή και συμπαγή μορφή της.

Ανοίγοντας το καπάκι, βρίσκει κανείς ζαμπόν.

Αν, όμως, ανοίξει πραγματικά το κουτί, θα βρει μπροστά του 80 χρόνια ιστορίας της Νότιας Κορέας.

Κύριες πηγές ρεπορτάζ και αναφοράς

• Λι Γιου-τζονγκ, 〈Η στρατιωτικοποίηση του SPAM και το SPAM της στρατιωτικοποίησης: Μεταπολεμικός πολιτισμός και το SPAM ως πολεμικό υλικό στις δεκαετίες του 1940 και του 1950〉, 〈세계 역사와 문화 연구〉, τεύχος 77, 2025, DOI 10.32961/jwhc.2025.12.77.229.

• Κιμ Γιε-τζι και Τζονγκ Ράνα, 〈Τα εορταστικά δώρα τροφίμων υπό το πρίσμα των αλλαγών κάθε εποχής: αξιοποίηση της εξόρυξης κειμένου〉, 〈외식경영연구〉, τόμος 26, τεύχος 4, 2023, DOI 10.47584/jfm.2023.26.4.239.

• Κιμ Ντονγκ Νο, «Η πολιτική της προσφοράς δώρων και τα διπλωματικά δώρα στην παραδοσιακή Κορέα», 〈Korea Journal〉, τόμος 64, τεύχος 2, 2024.

• Έρνεστ Μπάσκιν και άλλοι, «Γιατί η πρακτικότητα έχει μεγαλύτερη σημασία για τους παραλήπτες δώρων απ’ ό,τι για τους δωρητές», 〈Journal of Consumer Research〉, τόμος 41, τεύχος 1, 2014.

• Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Κορέας, 〈Ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας για την πρόθεση αγοράς δώρων για το Τσουσόκ〉, 2024.

• Hormel Foods, Επίσημο χρονολόγιο της μάρκας SPAM.

• Korea JoongAng Daily, «Ευχαριστώ για το SPAM: Η παράξενη υπόθεση των εορταστικών καλαθιών στη Νότια Κορέα», 2025.

• CJ ΤσεϊλΤζεντάνγκ, Υλικό για τα σετ δώρου του Τσουσόκ 2026, 1 Σεπτεμβρίου 2026.