สมองรับรู้ฮันกึลเป็น 'ภาพ'... วิทยาศาสตร์ของการเขียนแบบบล็อก

ฮันกึลเป็นระบบตัวอักษรที่มีความคิดสร้างสรรค์และวิทยาศาสตร์ที่ไม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ตัวอักษรของโลก ตั้งแต่การสร้างโดยพระเจ้าเซจงได้รับการยกย่องว่าเป็นตัวอักษรที่สามารถเรียนรู้ได้ในช่วงเช้า แต่กระแสการวิจัยล่าสุดได้ก้าวข้ามความยอดเยี่ยมทางประวัติศาสตร์ โดยเฉพาะในปี 2024 ศาสตราจารย์เฮ เค. แพ ได้เขียนหนังสือ Analyzing the Korean Alphabet: The Science of Hangul ซึ่งได้เปิดเผยกลไกที่น่าทึ่งที่สมองมนุษย์ใช้ในการประมวลผลฮันกึลจากมุมมองของจิตวิทยาภาษาและภาษาศาสตร์ตัวอักษรสมัยใหม่

ฮันกึล, ไม่ใช่แค่ตัวอักษรธรรมดาแต่เป็นระบบ 'รูปแบบพยางค์'

การจัดฮันกึลเป็นเพียง 'ตัวอักษร' ไม่สามารถอธิบายลักษณะโครงสร้างได้อย่างเต็มที่ ศาสตราจารย์แพได้กำหนดฮันกึลเป็น 'ตัวอักษรรูปแบบพยางค์ (morphosyllabic alphabet)' ซึ่งมีลักษณะของตัวอักษรเสียง (alphabetic) แต่ในทางสายตาจะเขียนแบบบล็อกในหน่วยพยางค์ (syllabic) และยังคงรักษารูปแบบของคำ (morpheme) ไว้

ตัวอักษรทั่วไปเช่นโรมันมีความสัมพันธ์ที่เป็นอิสระ (arbitrary) ระหว่างรูปร่างและเสียงของตัวอักษร แต่ฮันกึลเป็นตัวอักษรที่มีลักษณะเฉพาะ (featural script) ที่เพิ่มเส้นเพื่อแสดงลักษณะเสียงในทางสายตา เป็นตัวอักษรเดียวในโลกที่ทำเช่นนี้ ลักษณะที่ใหญ่ที่สุดคือการใช้วิธีการเขียนแบบบล็อก '모아쓰기' ซึ่งไม่ใช่การเรียงตัวอักษรแนวนอนแบบตัวอักษรทั่วไป แต่เป็นการจัดเรียงในพื้นที่สี่เหลี่ยม ซึ่งทำให้ฮันกึลมีโครงสร้างเรขาคณิตสองมิติที่เพิ่มความหนาแน่นของข้อมูลอย่างมาก

ความซับซ้อนทางสายตากลับเพิ่มประสิทธิภาพการอ่าน

โครงสร้างการเขียนแบบบล็อกของฮันกึลมีความซับซ้อนทางสายตามากกว่าตัวอักษรโรมันที่มีเส้นน้อยกว่า แต่ผลการวิจัยพบว่าความซับซ้อนนี้ไม่ใช่ปัจจัยที่ขัดขวางประสิทธิภาพการอ่าน แต่กลับเป็นปัจจัยที่ส่งเสริม ซึ่งอธิบายได้ด้วยทฤษฎี 'ภาระของจุดศูนย์กลาง (foveal load)' ฮันกึลนำเสนอข้อมูลอย่างกระชับเพื่อลดจำนวนการกระโดดของตา (saccade) และทำให้สามารถรับข้อมูลได้มากขึ้นในครั้งเดียวที่ตาจับจ้อง (fixation) กล่าวคือ ความหนาแน่นของข้อมูลต่อหน่วยพื้นที่สูงขึ้นทำให้ความเร็วในการอ่านเพิ่มขึ้น

การอ่านฮันกึลจากมุมมองของสมอง: การประสานระหว่างการวิเคราะห์และสัญชาตญาณ

กลไกการรับรู้ในการอ่านฮันกึลมีลักษณะการประมวลผลองค์ประกอบและการประมวลผลแบบเกสตัลท์ที่อยู่ร่วมกัน

• การประมวลผลองค์ประกอบ (Constituent Processing): เมื่ออ่านคำที่ไม่คุ้นเคยหรือสำหรับผู้อ่านมือใหม่ จะถอดรหัส (decoding) พยัญชนะและสระภายในบล็อกแยกกัน ความเป็นระเบียบของฮันกึลช่วยในการประมวลผลแบบล่างขึ้นบนนี้

• การประมวลผลแบบเกสตัลท์ (Gestalt Processing): ผู้อ่านที่มีประสบการณ์จะรับรู้บล็อกพยางค์ที่พบเห็นบ่อยเป็นภาพรวม (holistic) เหมือนภาพเดียว สามารถเข้าถึงความหมายของคำได้ทันทีโดยไม่ต้องวิเคราะห์ตัวอักษร

ศาสตราจารย์แพได้เสนอ 'โมเดลซินเนอร์จิสติก (Synergistic Model)' เพื่ออธิบายสิ่งนี้ ผู้อ่านจะประมวลผลรูปแบบทางสายตา เสียง และความหมายอย่างบูรณาการ ไม่ใช่แบบลำดับหรือขนาน เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพการอ่านที่ดีที่สุด

เกินกว่าความสมบูรณ์แบบ: ความสมดุลของระบบ 'เกือบสมบูรณ์แบบ'

การวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ประเมินฮันกึลเป็นระบบ 'เกือบสมบูรณ์แบบ (Near-Optimal)' ซึ่งเป็นผลจากการหาสมดุลที่ยอดเยี่ยมระหว่างความง่ายในการเรียนรู้และประสิทธิภาพในการใช้งาน การเขียนแบบรูปแบบคำ (เช่น ไม่เขียน '값이' เป็น '갑시') ทำให้ความยากในการเขียนเพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่ทำให้ผู้อ่านสามารถเข้าใจความหมายได้ทันทีในทางสายตา เพิ่มประสิทธิภาพการอ่านให้สูงสุด

ในสภาพแวดล้อมดิจิทัลสมัยใหม่ สถานะของฮันกึลยิ่งแข็งแกร่งขึ้น การป้อนข้อมูลแบบชอนจีอินในอุปกรณ์มือถือเป็นต้น พิสูจน์ว่าหลักการการรวมของพระเจ้าเซจงสอดคล้องกับอินเทอร์เฟซดิจิทัลในศตวรรษที่ 21 อย่างสมบูรณ์ ฮันกึลไม่ใช่แค่มรดกทางวัฒนธรรมของชาติ แต่เป็นระบบการสื่อสารข้อมูลที่ชาญฉลาดและมีประสิทธิภาพที่สุดที่มนุษย์คิดค้นขึ้น และเป็นทรัพย์สินทางปัญญาที่มีคุณค่าสูงในการวิจัยทางสมอง