Bộ sưu tập Lee Kun-hee và 'Vấn đề' của 'Sự trống rỗng' mà thế giới đặt ra

Ngày 28 tháng 1 năm 2026, Washington D.C. là một không gian nơi sương mù của dòng sông Potomac lạnh lẽo giao thoa với trọng lượng tĩnh lặng của các tòa nhà bằng đá của chính phủ liên bang. Tuy nhiên, vào buổi tối hôm đó, nhiệt độ bên trong Bảo tàng Nghệ thuật và Công nghiệp Smithsonian (Arts and Industries Building, AIB) nằm ở trung tâm National Mall đã nóng lên với một mức độ hoàn toàn khác. Tòa nhà lịch sử này, từng là 'Cung điện kỳ diệu' tượng trưng cho cuộc cách mạng công nghiệp của Mỹ vào thế kỷ 19, đã tỏa sáng với vẻ đẹp thẩm mỹ được cô đọng từ 5.000 năm lịch sử của bán đảo Triều Tiên, chứ không phải từ năng lượng điện. Bữa tiệc gala kỷ niệm sự kết thúc thành công của triển lãm lưu động 'Kho báu Hàn Quốc: Được thu thập, Được trân trọng, Được chia sẻ (Korean Treasures: Collected, Cherished, Shared)' không chỉ là một sự kiện doanh nghiệp đơn thuần. Đó là một sử thi vĩ đại cho thấy một gia đình đã cứu rỗi linh hồn của quốc gia như thế nào, và triết lý phương Đông coi 'sự trống rỗng' là một đức hạnh đã gặp gỡ 'ham muốn đầy đủ' của phương Tây ra sao.  

Để hiểu được sự vang dội của đêm lịch sử này, trước tiên cần phải xem xét biên niên sử của địa điểm đã trở thành chiếc bình. Bảo tàng Nghệ thuật và Công nghiệp Smithsonian là tòa nhà lâu đời thứ hai trong số các bảo tàng Smithsonian, được thiết kế bởi Adolf Cluss và Paul Schulze, mở cửa vào năm 1881 với buổi tiệc khiêu vũ chúc mừng lễ nhậm chức của Tổng thống James A. Garfield. Tòa nhà này được xây dựng để chứa 60 xe hàng triển lãm được mang về từ Triển lãm Thế giới Philadelphia năm 1876, là không gian chứng minh sự thiên tài kỹ thuật, tiến bộ và văn minh của Mỹ. Việc đặt những bức tượng Phật từ 1.500 năm trước và chiếc bình trắng của triều đại Joseon vào không gian mà chủ nghĩa hợp lý công nghiệp của thế kỷ 19 thống trị đã tạo ra một phép ẩn dụ khổng lồ.  

Tại quảng trường Rotunda nơi bữa tiệc gala diễn ra, nơi trước đây có bức tượng khổng lồ 'Tượng đài Mỹ (Statue of America)' cầm đèn của Edison, giờ đây là nơi quy tụ của các nhân vật quyền lực trong chính trị và kinh doanh của Hàn Quốc và Mỹ, đang đối diện với tinh hoa của thẩm mỹ Hàn Quốc. Danh sách khách mời tự nó đã trở thành một bản đồ quyền lực toàn cầu. Bắt đầu với Bộ trưởng Thương mại Howard Rutnik, các nhân vật chủ chốt của Quốc hội Mỹ như Ted Cruz, Tim Scott, Andy Kim đã có mặt, cùng với Wendell Weeks, Chủ tịch Corning, Gary Dickerson, CEO của Applied Materials, và Jerry Yang, đồng sáng lập Yahoo, những người thiết kế quyền lực công nghệ. Họ đã tạm gác lại lý trí lạnh lùng khi thảo luận về quy trình tinh vi của wafer silicon, và chia sẻ sự kính trọng nhân văn trước những khối đá nặng nề của núi Inwang và đường cong của gốm sứ như được ngâm trong ánh trăng.

Điều đặc biệt đáng chú ý là có nhiều nghị sĩ đến từ Texas và South Carolina, nơi có cơ sở sản xuất của Samsung. Điều này cho thấy bộ sưu tập Lee Kun-hee không chỉ đơn thuần là một trải nghiệm văn hóa, mà còn đóng vai trò trung tâm trong ngoại giao tư nhân, củng cố sức mạnh 'cứng' (chất bán dẫn, điện tử) thông qua 'sức mạnh mềm'. Chủ tịch Samsung Electronics Lee Jae-yong trong bài phát biểu đã nhấn mạnh rằng sự thịnh vượng của Hàn Quốc hiện đại sẽ không thể xảy ra nếu không có sự hy sinh của 36.000 cựu chiến binh Mỹ cách đây 70 năm, thể hiện một cách diễn đạt tinh tế về việc chuyển hóa món nợ lịch sử thành giao lưu văn hóa. Trong khán phòng, có bốn cựu chiến binh của cuộc chiến 6-25, trong đó có Rudy B. Mikins, ngồi ở hàng ghế danh dự, điều này tượng trưng cho khoảnh khắc cảm động khi những đồng minh trong quá khứ đã tiến hóa thành những đối tác văn hóa trong tương lai.  

Walter Benjamin đã định nghĩa hành động sưu tập là 'cuộc chiến chống lại sự phân tán'. Đối với người sưu tập, sở hữu là mối quan hệ thân thiết nhất mà họ có thể có với đối tượng, và người sưu tập tin rằng họ sống trong những vật phẩm. Trong thế kỷ 20, di sản văn hóa của Hàn Quốc đã đứng trước nguy cơ bị phân tán ra toàn cầu do sự mất chủ quyền và tàn phá của chiến tranh. Việc sưu tập của Chủ tịch Lee Byung-chul và người kế nhiệm Lee Kun-hee không chỉ đơn thuần là sở thích thu thập đồ cổ đắt tiền, mà là một cuộc đấu tranh văn hóa khốc liệt nhằm bảo tồn và bảo vệ 'aura' của một dân tộc đang dần biến mất.  

Bộ sưu tập Lee Kun-hee không chỉ gây ấn tượng với số lượng khổng lồ lên tới hơn 23.000 tác phẩm, mà còn mang trong mình 'ý chí bảo tồn' có trọng lượng hơn. Khi gia đình Samsung tặng bộ sưu tập khổng lồ này cho quốc gia vào năm 2021, điều này được ghi nhận như một 'đóng góp quốc gia' có nghĩa là sự chuyển đổi từ sở hữu cá nhân sang chia sẻ công cộng. Tại bữa tiệc gala, Giám đốc danh dự Hong Ra-hee đã hồi tưởng về quá trình mở rộng phạm vi bộ sưu tập từ các hiện vật cổ đại đến các kiệt tác hiện đại, nhấn mạnh rằng bản sắc nghệ thuật Hàn Quốc không chỉ dừng lại ở các hiện vật trong quá khứ mà còn kết nối với nghệ thuật tiên phong hiện đại như thế nào. Triển lãm lần này tại Smithsonian NMAA là thành quả đầu tiên của sự tặng cho, đã thu hút hơn 65.000 lượt khách tham quan, lập kỷ lục là triển lãm nghệ thuật Hàn Quốc lớn nhất từ trước đến nay.  

Trong số vô vàn kho báu được trưng bày, tác phẩm đã chạm đến tâm hồn của khán giả Mỹ mạnh mẽ nhất chính là chiếc bình trắng Baekja (Baekja Daeho). Chiếc bình này đại diện cho vẻ đẹp tiết chế của triết lý Nho giáo vào thế kỷ 17-18 của triều đại Joseon, chứa đựng triết lý 'không gian trống (Yeobaek)' thay vì những màu sắc rực rỡ hay trang trí vàng. Không gian trống không chỉ đơn thuần là khoảng trống. Đó là 'sự đầy đủ của sự trống rỗng' được để lại một cách có chủ đích để ánh mắt và tâm hồn của người xem có thể dừng lại.  

Chiếc bình trắng không phải là hình cầu hoàn hảo. Do kích thước khổng lồ, hai nửa hình cầu phải được tạo ra riêng biệt và ghép lại, và những dấu vết không đối xứng và mối nối không thể tránh khỏi trong quá trình này lại thổi sức sống vào chiếc bình. Nhà triết học Anh Alain de Botton đã ca ngợi chiếc bình trắng như một 'tôn vinh tối cao cho đức hạnh khiêm tốn'. Khác với thẩm mỹ đối xứng của phương Tây yêu cầu sự hoàn hảo, chiếc bình trắng khẳng định sự không hoàn hảo của con người và mang lại cảm giác an ủi rằng 'mọi thứ không cần phải hoàn hảo'. Sự 'vô tâm tự nhiên' này gắn liền với thẩm mỹ chữa lành mà con người hiện đại khao khát, và việc các sản phẩm liên quan đến chiếc bình trắng bán hết tại cửa hàng quà tặng của triển lãm là kết quả của sự đồng cảm rộng rãi này.  

Các nhà phê bình nghệ thuật gọi chiếc bình trắng là 'chiếc bình nuốt chửng thời gian'. Giống như đất sét từ 200 năm trước tái sinh thành một sinh vật mới trên canvas hiện đại, chiếc bình trắng trong bộ sưu tập Lee Kun-hee không phải là một hiện vật trong quá khứ mà là một nguồn cảm hứng đang diễn ra. Các nghệ sĩ hiện đại như Kwon Dae-seop đã tái diễn giải chiếc bình trắng, khám phá ranh giới giữa sự tồn tại và sự vắng mặt, hình thức và không (空).  

Nếu chiếc bình trắng tượng trưng cho nội tâm của người Hàn Quốc, thì bức tranh 'Inwangjesaekdo' của Jeong Seon thể hiện cuộc cách mạng trong cách nhìn của người Hàn Quốc về thế giới bên ngoài. Vào năm 1751, Jeong Seon, ở tuổi 76, đã vẽ kiệt tác này, đỉnh cao của 'tranh phong cảnh chân thực (True-view landscape painting)'. Các họa sĩ trước Jeong Seon đã bắt chước phong cảnh lý tưởng của Trung Quốc, vẽ những ngọn núi chưa từng đặt chân đến trong trí tưởng tượng, nhưng Jeong Seon đã ghi lại phong cảnh thực tế của Joseon dưới chân mình.  

Bức tranh 'Inwangjesaekdo' mô tả núi Inwang ngay sau cơn mưa. Những tảng đá granite ướt sũng ngồi nặng nề với màu mực đen đậm, và sương mù bốc lên giữa các thung lũng tương phản với khoảng trống trắng sáng. Đây không chỉ là một bức tranh phong cảnh đơn thuần. Nó là sự thể hiện trực quan của phong trào thực học (Silhak) diễn ra giữa các trí thức Joseon thời đó, và là một tuyên bố chủ động nhằm thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc để khám phá giá trị độc đáo của 'cái của chúng ta'. Những đường nét mực được sử dụng để thể hiện kết cấu nặng nề của núi đá dường như báo trước kỹ thuật trừu tượng hiện đại, và điều này mang lại cho khán giả hiện đại một cú sốc thị giác mạnh mẽ vượt qua hơn 200 năm thời gian.

Triển lãm Smithsonian lần này đặc biệt hơn nữa vì không ngần ngại thực hiện những nỗ lực táo bạo để kết nối nghệ thuật cổ điển với văn hóa pop hiện đại. Một góc của triển lãm được chiếm bởi chiếc trống hình sư tử từ thế kỷ 19, mặc dù là công cụ nghi lễ của chùa Phật giáo, nhưng lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác đối với khán giả thế hệ MZ của Mỹ. Họ đã phát hiện ra nhân vật 'Derpy' từ bộ phim hoạt hình 'KPop Demon Hunters' đã gây sốt Netflix vào năm 2025 trong biểu cảm hài hước của con sư tử này.  

Bộ phim do đạo diễn Maggie Kang thực hiện kể về câu chuyện của một thầy cúng hiện đại (Shaman) có nhóm nhạc K-pop 'Huntrix' đánh bại ma quỷ bằng âm nhạc và vũ đạo. Nhiều yêu quái và thần bảo vệ xuất hiện trong bộ phim được lấy cảm hứng từ hình ảnh hổ trong bộ sưu tập Lee Kun-hee hoặc trong tranh dân gian. Hổ trong tranh dân gian, vốn được mô tả ngốc nghếch để chế giễu các quý tộc quyền lực trong quá khứ, đã sống lại trên màn ảnh thế kỷ 21 và tạo ra một fandom toàn cầu. Điều này là một ví dụ hoàn hảo cho thấy nghệ thuật cao cấp làm thế nào trở thành nguồn dinh dưỡng cho văn hóa đại chúng, và chứng minh rằng K-culture có nguồn gốc từ những truyền thống lịch sử sâu sắc.

Việc đèn chiếu 'chiếc bình trắng' và quà lưu niệm 'Inwangjesaekdo' tại cửa vào triển lãm bán hết sớm không chỉ đơn thuần là sự thèm muốn vật chất. Nó có nghĩa là từ những cô gái tuổi teen cuồng nhiệt với 'Huntrix' đến những người trung niên rơi nước mắt trước aria của ca sĩ Jo Sumi, bản sắc thẩm mỹ Hàn Quốc đã trở thành một 'hiện tượng' vượt qua mọi thế hệ và biên giới.

Đằng sau bữa tiệc gala do Chủ tịch Lee Jae-yong dẫn dắt là một chiến lược tinh vi mang tên 'ngoại giao văn hóa'. Những cuộc trò chuyện diễn ra trong khán phòng cũng tinh vi như các mối quan hệ cung ứng chất bán dẫn và hệ sinh thái AI. Wendell Weeks, Chủ tịch Corning, đã đề cập đến mối quan hệ đối tác kéo dài nửa thế kỷ với Samsung, đánh giá rằng bộ sưu tập này không chỉ đơn thuần là một danh sách các tác phẩm nghệ thuật mà là "biểu hiện của đam mê sáng tạo đã mang lại ảnh hưởng tích cực cho toàn cầu qua các thế hệ".  

Điều này cho thấy Samsung không chỉ là một nhà sản xuất phần cứng đơn thuần, mà đang củng cố vị thế của mình như một 'nhà lãnh đạo văn hóa' trong việc bảo tồn ký ức của nhân loại và thiết kế giá trị cho tương lai. Khi các nhân vật trong chính trị Mỹ nhìn vào những nét mực của bức tranh 'Inwangjesaekdo', họ cảm nhận được sức phục hồi của Hàn Quốc, và sự tin tưởng vào đầu tư chất bán dẫn của Samsung được củng cố ở những nơi không thể nhìn thấy. Sự tăng cường mạng lưới cao cấp này, nơi sức mạnh mềm (nghệ thuật) cung cấp tính hợp pháp và sự tin cậy cho sức mạnh cứng (công nghệ), có thể là một trong những mục tiêu cuối cùng mà bộ sưu tập Lee Kun-hee muốn đạt được thông qua việc tặng cho.  

Sự khởi đầu thành công tại Smithsonian chỉ là khởi đầu. Cuộc lưu diễn toàn cầu của bộ sưu tập Lee Kun-hee giờ đây sẽ hướng tới Chicago, trung tâm công nghiệp của Mỹ, và London, nơi lưu giữ văn hóa nhân loại. Triển lãm tại Bảo tàng Nghệ thuật Chicago (Art Institute of Chicago) sẽ diễn ra từ tháng 3 năm 2026, cho thấy các tác phẩm hội họa hiện đại của Lee Kun-hee đối thoại với các bậc thầy nghệ thuật hiện đại phương Tây như Matisse và de Kooning. Tiếp theo, vào tháng 9, Bảo tàng Anh (British Museum) sẽ giới thiệu tinh hoa thẩm mỹ Hàn Quốc đến với khán giả châu Âu.

Sử thi vĩ đại này giống như một dòng chảy không bao giờ kết thúc. 'Sự mất mát aura trong thời đại sao chép máy móc' mà Walter Benjamin lo ngại đã được đảo ngược thành 'sự lan tỏa phổ quát của aura' thông qua cửa hàng nghệ thuật Samsung. Những nét cọ kỹ thuật số của bức tranh 'Inwangjesaekdo' được phát sóng trên màn hình TV của hàng triệu hộ gia đình trên toàn thế giới không làm tổn hại đến sự quý giá của bản gốc, mà thực hiện 'thẩm mỹ dân chủ' cho phép toàn nhân loại sở hữu vẻ đẹp Hàn Quốc trong không gian của riêng họ.

Vào đêm 28 tháng 1 năm 2026, aria của Jo Sumi vang lên tại bữa tiệc gala ở Washington đã lấp đầy trần của Bảo tàng Nghệ thuật và Công nghiệp trống rỗng. Nó giống như những suy tư của khán giả lấp đầy không gian trống rỗng bên trong chiếc bình trắng. Thông điệp thực sự mà bộ sưu tập Lee Kun-hee gửi đến thế giới không phải là "Chúng ta có gì" mà là câu trả lời cho "Chúng ta đã bảo vệ được gì".  

Những hiện vật này, từng tồn tại như bằng chứng của sự kháng cự trong thời kỳ khổ nạn của dân tộc, và như triết lý chia sẻ trong thời kỳ thịnh vượng, giờ đây đang trở thành di sản của toàn nhân loại vượt ra ngoài biên giới Hàn Quốc. Sự linh hoạt của nghệ thuật Hàn Quốc, có không gian trống (không gian trắng) để chứa đựng những diễn giải rộng lớn hơn của thế giới, giống như 'pháo đài linh hồn' cuối cùng mà con người cần bảo vệ trong thời đại công nghệ lạnh lẽo. Tầm nhìn thẩm mỹ mà bộ sưu tập Lee Kun-hee mở ra sẽ tiếp tục tỏa sáng với ánh sáng trắng giữa những tòa nhà chọc trời của Chicago và sương mù của London, trở thành những mối nối vàng chắc chắn giữ cho lịch sử nhân loại không bị phân tán.