"Hangul"... Od monopolizacji władzy do wyzwolenia człowieka

[Magazine Kave=Park Su-nam 기자] W XV wieku w Joseon pismo było równoznaczne z władzą. Chińskie znaki (Hanja) były nie tylko środkiem zapisu, ale także twierdzą podtrzymującą klasę szlachecką (Sadaebu). Tylko ci, którzy opanowali trudne chińskie znaki, mogli zdać egzaminy państwowe i zdobyć władzę, a także interpretować skomplikowane prawo, aby rządzić innymi. Ludzie, którzy nie znali pisma, nie mieli możliwości apelacji, nawet jeśli spotkała ich niesprawiedliwość, a nawet jeśli ogłoszenia na ścianach urzędów decydowały o ich życiu lub śmierci, mogli tylko patrzeć na nie z przerażeniem. Ówczesna wiedza nie była przedmiotem dzielenia się, lecz narzędziem monopolizacji i wykluczenia.

Dla klasy rządzącej upowszechnienie wiedzy oznaczało utratę przywilejów. Późniejsi uczeni konfucjańscy, tacy jak Choe Man-ri, gwałtownie sprzeciwiali się stworzeniu Hunminjeongeum, ponieważ za ich logiką kryło się aroganckie przekonanie, że "jak można dzielić się wiedzą z pospólstwem" oraz podstawowy strach, że ich sanktuarium może zostać naruszone. Krytykowali to jako "sprzeczne z zasadą służenia Chinom (Sadae)" lub "działanie barbarzyńców", ale w istocie obawiali się upadku porządku klasowego. Ludzie, którzy znali pismo, nie byli już ślepo posłuszni.  

Ograniczenia Idu i przerwanie komunikacji

Oczywiście nie brakowało prób zapisu naszego języka. Idu, rozwinięte od czasów Silla, oraz Hyangchal i Gukyeol były próbami naszych przodków, aby zapisać nasz język, pożyczając dźwięki i znaczenia chińskich znaków. Jednak nie mogło to być rozwiązanie fundamentalne. Jak pokazuje petycja Choe Man-ri, Idu miało wyraźne ograniczenia, ponieważ "zapisywało język naturalny za pomocą chińskich znaków, co powodowało różnice w zapisie w zależności od regionu i dialektu".  

Idu nie było pełnym pismem, lecz jedynie "połowicznym" narzędziem pomocniczym, do którego dostęp wymagał pokonania ogromnej bariery chińskich znaków. Aby opanować Idu, trzeba było znać tysiące chińskich znaków, co dla zwykłych ludzi było jak ciastko na obrazku. Ponadto Idu było sztywnym stylem pisma przeznaczonym do administracyjnych celów, zbyt topornym i ciasnym, aby pomieścić żywe życie i emocje ludzi, ich pieśni i lamenty. Niepełne narzędzie komunikacji oznaczało przerwanie relacji społecznych i powodowało "arteriosklerozę kanałów komunikacyjnych", przez co głos ludu nie docierał do króla.

Miłość do ludu, nie hasło, lecz polityka... rewolucyjny eksperyment opieki społecznej

Chwalimy Sejonga jako "wielkiego króla" nie dlatego, że rozszerzył terytorium lub zbudował wspaniałe pałace. Wśród władców rzadko który był tak skoncentrowany na "ludziach" jak Sejong. Jego duch miłości do ludu nie był abstrakcyjną konfucjańską cnotą, lecz przejawiał się w radykalnych politykach społecznych mających na celu konkretne poprawienie życia ludzi. Jednym z najlepszych przykładów ilustrujących ideologiczne tło stworzenia Hunminjeongeum jest system "urlopu macierzyńskiego dla niewolnic".

W tamtych czasach niewolnicy byli traktowani jak "mówiące zwierzęta" i wpisywani na listy majątku. Jednak Sejong miał inne spojrzenie. W 1426 roku (8 rok panowania Sejonga) nakazał, aby niewolnice pracujące w urzędach otrzymywały 100 dni urlopu po urodzeniu dziecka. Ale jego troska nie kończyła się na tym. W 1434 roku (16 rok panowania Sejonga) dodał 30 dni urlopu przed porodem, mówiąc, że "zdarza się, że matki umierają, ponieważ muszą wrócić do pracy zaraz po porodzie, zanim zdążą dojść do siebie". Łącznie 130 dni urlopu. To był rewolucyjny okres, dłuższy niż urlop macierzyński gwarantowany przez współczesne prawo pracy w Korei Południowej (90 dni).

Jeszcze bardziej szokująca była troska o mężów. Sejong uznał, że potrzebna jest osoba do opieki nad matką, i przyznał 30 dni urlopu mężom niewolnic, aby mogli opiekować się swoimi żonami. W żadnej cywilizacji, ani w Europie, ani w Chinach, nie ma zapisu o przyznaniu płatnego urlopu macierzyńskiego mężom niewolnic w XV wieku. To pokazuje, że Sejong postrzegał niewolników nie jako zwykłą siłę roboczą, lecz jako "członków rodziny" z wrodzonymi prawami człowieka. Hunminjeongeum jest przedłużeniem tej idei. Tak jak przyznano niewolnikom urlop, aby chronić ich "biologiczne życie", tak przyznano im pismo, aby chronić ich "społeczne życie".

Zapytanie 170 tysięcy ludzi... pierwsze referendum w Joseon

Styl komunikacji Sejonga nie polegał na jednostronnym przekazywaniu decyzji (Top-down). Nie bał się pytać ludzi o zdanie w sprawach państwowych. Historia o wprowadzeniu "Gongbeop" (prawa podatkowego) dowodzi jego demokratycznego przywództwa.

W 1430 roku (12 rok panowania Sejonga), gdy Ministerstwo Finansów przedstawiło projekt reformy podatkowej, Sejong przeprowadził pięciomiesięczne badanie opinii publicznej, pytając ludzi w całym kraju o ich zdanie. Wzięło w nim udział 172 806 osób, od urzędników po wiejskich chłopów. Biorąc pod uwagę, że populacja Joseon wynosiła około 690 000, było to praktyczne "referendum", w którym uczestniczyła większość dorosłych mężczyzn. Wynik to 98 657 głosów za (57,1%) i 74 149 przeciw (42,9%).  

Interesujące były reakcje regionalne. W Gyeongsang i Jeolla, gdzie ziemia była żyzna, poparcie było przytłaczające, ale w Pyeongan i Hamgil, gdzie ziemia była jałowa, było więcej sprzeciwu. Sejong nie forsował decyzji większości. Zrozumiał sytuację regionów przeciwnych i poświęcił kilka lat na opracowanie rozsądnej alternatywy (Jeonbun 6-deungbeop, Yeonbun 9-deungbeop), różnicując podatki w zależności od żyzności ziemi i urodzaju w danym roku. Dla władcy, który tak uważnie słuchał głosu ludu, brak "naczynia" do wyrażania ich głosu był nie do zniesienia.

Nocne rozterki, tajemnica osobistego rządzenia

Sejong utrzymywał proces tworzenia Hunminjeongeum w ścisłej tajemnicy. W kronikach prawie nie ma zapisów dotyczących dyskusji na temat jego stworzenia, aż nagle w grudniu 1443 roku pojawia się krótki zapis, że "król osobiście stworzył 28 liter". To sugeruje, że przewidywał opór ze strony klasy rządzącej i prowadził badania w tajemnicy, nawet przed uczonymi z Jiphyeonjeon, z pomocą rodziny królewskiej. Pod koniec życia Sejong cierpiał na poważne problemy ze wzrokiem i komplikacje związane z cukrzycą. Mimo że ledwo widział, spędzał noce, tworząc pismo dla ludu. Hunminjeongeum nie było wynikiem błyskotliwej inspiracji geniusza, lecz owocem poświęcenia chorego króla, który poświęcał swoje życie dla ludu.

Ergonomiczny projekt... naśladowanie narządów mowy

Hunminjeongeum zostało stworzone na zasadzie "kształtowania narządów mowy", co jest rzadkością w historii pisma na świecie. W przeciwieństwie do większości pism, które naśladują kształty przedmiotów (pismo piktograficzne) lub są modyfikacjami istniejących znaków, Hangul jest "mapą dźwięku", która analizuje i wizualizuje biologiczne mechanizmy tworzenia dźwięku przez człowieka. 『Hunminjeongeum Haerye』 wyjaśnia tę naukową zasadę w sposób jasny.

Pięć podstawowych liter spółgłoskowych przedstawia strukturę jamy ustnej podczas ich wymawiania, jakby wykonano zdjęcie rentgenowskie.

• Gutturalne (ㄱ): Kształt korzenia języka blokującego gardło (pierwszy dźwięk w "gun"). Dokładnie uchwycono miejsce artykulacji dźwięków welarnych.  

• Dentalne (ㄴ): Kształt języka dotykającego górnych dziąseł (pierwszy dźwięk w "na"). Zobrazowano koniec języka dotykający dziąseł.  

• Labialne (ㅁ): Kształt ust (pierwszy dźwięk w "mi"). Naśladowano kształt zamkniętych i otwierających się ust.  

• Zębowe (ㅅ): Kształt zębów (pierwszy dźwięk w "sin"). Odzwierciedlono cechę dźwięku, który wydobywa się między zębami.  

• Gardłowe (ㅇ): Kształt gardła (pierwszy dźwięk w "yok"). Kształt dźwięku rezonującego przez gardło.  

Na podstawie tych pięciu podstawowych liter zastosowano zasadę "dodawania kresek" (Gahwa), aby zwiększyć siłę dźwięku. Dodanie kreski do "ㄱ" tworzy "ㅋ" z silniejszym dźwiękiem, dodanie kreski do "ㄴ" tworzy "ㄷ", a kolejne dodanie tworzy "ㅌ". To sprawia, że dźwięki z tej samej kategorii (dźwięki o tej samej pozycji artykulacyjnej) mają podobieństwo w formie, co jest systemem, który zachwyca współczesnych językoznawców. Osoba ucząca się musi opanować tylko pięć podstawowych liter, aby intuicyjnie wywnioskować resztę liter.

Niebo, Ziemia, Człowiek... wszechświat w samogłoskach

Podczas gdy spółgłoski naśladują ciało ludzkie (narządy mowy), samogłoski zawierają wszechświat, w którym żyje człowiek. Sejong zaprojektował samogłoski, kształtując je na podstawie trzech elementów neokonfucjańskiego światopoglądu: Niebo (Cheon), Ziemia (Ji), Człowiek (In).  

• Niebo (·): Kształt okrągłego nieba (podstawa samogłosek jasnych)

• Ziemia (ㅡ): Kształt płaskiej ziemi (podstawa samogłosek ciemnych)

• Człowiek (ㅣ): Kształt stojącego na ziemi człowieka (podstawa samogłosek neutralnych)

Poprzez kombinację (hap-yong) tych trzech prostych symboli stworzono wiele samogłosek. Połączenie "·" i "ㅡ" tworzy "ㅗ", a połączenie "·" i "ㅣ" tworzy "ㅏ". To szczyt "minimalizmu", który wyraża najbardziej złożony świat dźwięków za pomocą najprostszych elementów (punkt, linia). Ponadto filozoficzne przesłanie, że człowiek (neutralny) tworzy harmonię między niebem (jasnym) a ziemią (ciemnym), pokazuje, że Hangul nie jest tylko funkcjonalnym narzędziem, ale zawiera filozofię humanizmu. Ten system samogłosek jest tak przyszłościowy, że został zastosowany w nowoczesnych urządzeniach cyfrowych (klawiatura Cheonjiin). To punkt styku filozofii sprzed 600 lat z dzisiejszą technologią.

Petycja Choe Man-ri... "Czy chcecie stać się barbarzyńcami?"

20 lutego 1444 roku, Choe Man-ri, wicekanclerz Jiphyeonjeon, wraz z sześcioma innymi uczonymi, złożył petycję przeciwko Hunminjeongeum. Ten dokument historyczny pokazuje światopogląd ówczesnych elit rządzących i ich obawy przed stworzeniem Hangul. Ich argumenty przeciwne można podsumować w trzech punktach.

Po pierwsze, zasada Sadae. Twierdzili, że "tworzenie własnego pisma jest czynem barbarzyńców i będzie przedmiotem drwin ze strony wielkiego kraju (Ming)". Dla nich cywilizacja oznaczała przynależność do kręgu kultury chińskich znaków, a odejście od tego było powrotem do barbarzyństwa. Po drugie, obawa przed upadkiem nauki. Twierdzili, że "Hangul jest łatwy do nauki, a jego opanowanie spowoduje, że ludzie nie będą studiować trudnych nauk, takich jak neokonfucjanizm, co zmniejszy liczbę talentów". Po trzecie, ryzyko polityczne. Twierdzili, że "nawet jeśli nie ma korzyści dla rządzenia, to zaszkodzi edukacji obywateli".  

Jednak to, czego naprawdę się obawiali, to "łatwe pismo" samo w sobie. Jak ujawnił Jeong In-ji w przedmowie, "mądrzy ludzie opanują je przed południem, a nawet głupi nauczą się go w dziesięć dni". Jeśli pismo stanie się łatwe, każdy będzie znał prawo i każdy będzie mógł wyrazić swoje myśli. To oznaczało upadek "władzy informacji" i "władzy interpretacji", które były monopolizowane przez szlachtę. Petycja Choe Man-ri nie była zwykłym konserwatyzmem, lecz szczytem logiki obrony przywilejów.

Kontratak Sejonga: "Czy znacie fonologię?"

Sejong, który zwykle szanował opinie swoich ministrów, w tej kwestii nie ustąpił. Zganił Choe Man-ri i innych, pytając: "Czy znacie fonologię? Ile jest liter w czterech tonach i siedmiu dźwiękach?". To pokazuje, że Sejong zaprojektował Hangul nie jako zwykłe "narzędzie wygody", lecz jako zaawansowany system oparty na zasadach fonologicznych.

Sejong powiedział: "Czy Idu Seolchonga nie miało na celu ułatwienia życia ludziom? Ja również chcę ułatwić życie ludziom" i przytłoczył "zasadę Sadae" szlachty większym argumentem "miłości do ludu". Miał jasny cel polityczny, aby poprzez Hangul umożliwić ludziom unikanie niesprawiedliwych kar (rozpowszechnienie wiedzy prawnej) i wyrażanie swoich myśli. To była jedna z najintensywniejszych intelektualnych i politycznych walk w historii dynastii Joseon.

Prześladowania Yeonsangun i przetrwanie pisma

Po śmierci Sejonga, Hangul przeszedł przez ciężkie próby. Szczególnie tyran Yeonsangun obawiał się "mocy oskarżenia" Hangul. W 1504 roku, gdy anonimowe listy krytykujące jego okrucieństwa i niegodziwości zostały napisane w Hangul i rozrzucone wszędzie, Yeonsangun wpadł w szał. Natychmiast wydał bezprecedensowy "zakaz nauki i używania Hangul". Kazał zebrać wszystkie książki napisane w Hangul i spalić je (bunseo), a także torturować tych, którzy znali Hangul. Od tego czasu Hangul stracił status oficjalnego pisma i został zdegradowany do "eonmun" (wulgarne pismo) i "amkeul" (pismo używane przez kobiety).

Odzyskiwanie głosu... pismo chronione przez lud

Jednak nawet ostrze władzy nie mogło wyciąć pisma, które już wniknęło w języki i palce ludzi. Kobiety w domach zapisywały swoje życie i żale w Hangul poprzez Naebang-gasa (poezję domową), a buddyści tłumaczyli sutry na Hangul (eonhae), aby szerzyć wiarę wśród ludzi. Zwykli ludzie płakali i śmiali się, czytając powieści w Hangul, i przekazywali wiadomości poprzez listy. Nawet w królewskiej rodzinie królowe i księżniczki potajemnie wymieniały listy w Hangul, a królowie tacy jak Seonjo i Jeongjo chętnie używali Hangul w prywatnej korespondencji.

Ludzie przyjęli pismo, które władza oficjalnie porzuciła. To dowodzi, że Hangul nie jest pismem narzuconym z góry (top-down), lecz pismem, które zakorzeniło się w życiu ludzi i zyskało żywotność od dołu (bottom-up). Ta wytrwała żywotność stała się siłą, która pomogła przetrwać jeszcze większe próby podczas okupacji japońskiej.

Okupacja japońska, polityka wynarodowienia i Towarzystwo Języka Koreańskiego

Po aneksji w 1910 roku, Japonia surowo tłumiła nasz język i pismo w ramach "polityki wynarodowienia". Od końca lat 30. XX wieku zakazano używania języka koreańskiego w szkołach i zmuszano do używania języka japońskiego (polityka używania języka narodowego), a także zmuszano do zmiany nazwisk na japońskie poprzez "zmianę nazwisk". W obliczu kryzysu, że zniknięcie języka oznacza zniknięcie ducha narodu, uczniowie Ju Si-gyeong założyli "Towarzystwo Języka Koreańskiego".  

Ich jedynym celem było stworzenie "słownika" naszego języka. Tworzenie słownika oznaczało zebranie rozproszonych słów naszego języka, ustanowienie standardu i ogłoszenie niezależności językowej. Ten ogromny projekt, rozpoczęty w 1929 roku, nazywano "operacją Malmoi (zbieranie słów)". Nie była to praca kilku intelektualistów. Towarzystwo Języka Koreańskiego apelowało do ludzi w całym kraju poprzez magazyn 〈Hangul〉. "Prosimy, przysyłajcie swoje lokalne dialekty." I wtedy wydarzył się cud. Ludzie z całego kraju, młodzi i starzy, mężczyźni i kobiety, zaczęli przesyłać swoje dialekty, rodzime słowa i unikalne wyrażenia do Towarzystwa Języka Koreańskiego. Napłynęły tysiące listów. To nie było tylko zbieranie słownictwa, lecz ogólnonarodowy ruch na rzecz niezależności językowej.

Ofiara 33 osób i cud w magazynie na stacji Seul

Jednak japońska inwigilacja była nieustępliwa. W 1942 roku Japonia sfabrykowała "sprawę Towarzystwa Języka Koreańskiego", wykorzystując wpis w dzienniku ucznia z Hamheung Yeongsaeng High School, który napisał, że "został zganiony za używanie języka narodowego". 33 głównych uczonych, w tym Lee Geuk-ro, Choi Hyun-bae i Lee Hee-seung, zostało aresztowanych i poddanych brutalnym torturom. Lee Yoon-jae i Han Jing zmarli w więzieniu.  

Jeszcze bardziej bolesne było to, że 26 500 stron rękopisu "Wielkiego Słownika Języka Koreańskiego", nad którym pracowali przez 13 lat, zostało skonfiskowanych jako dowód i zniknęło. Chociaż w 1945 roku Korea została wyzwolona, bez rękopisu nie można było opublikować słownika. Uczeni byli zrozpaczeni. Jednak 8 września 1945 roku wydarzyło się coś niesamowitego. W magazynie na stacji Seul znaleziono porzucony stos papierów. Był to rękopis "Wielkiego Słownika Języka Koreańskiego", który Japonia zamierzała zniszczyć jako makulaturę.  

Ten stos papierów, zakopany w kurzu ciemnego magazynu, nie był zwykłym papierem. To była krew przodków, którzy starali się chronić nasz język nawet w obliczu tortur, i pragnienie ludzi, którzy pisali listy, aby chronić nasz język. Gdyby nie to dramatyczne odkrycie, być może nie moglibyśmy dziś cieszyć się bogatym i pięknym słownictwem naszego języka. Ten rękopis jest obecnie skarbem narodowym Korei Południowej, świadczącym o intensywnej walce tamtych dni.  

Najbardziej przyjazne AI pismo... algorytm Sejonga

W XXI wieku Hangul stoi w centrum kolejnej rewolucji. To era cyfrowa i sztucznej inteligencji (AI). Strukturalne cechy Hangul zadziwiająco pasują do współczesnej informatyki. Hangul ma modułową strukturę, w której elementy (fonemy) spółgłoskowe i samogłoskowe łączą się, tworząc sylaby. Kombinacja 19 spółgłosek, 21 samogłosek i 27 końcówek pozwala teoretycznie wyrazić 11 172 różne dźwięki. To daje Hangul przewagę w szybkości wprowadzania danych i efektywności przetwarzania w porównaniu do chińskich znaków, które wymagają osobnego wprowadzania i kodowania tysięcy gotowych znaków, czy angielskiego z jego nieregularnym systemem wymowy.  

Szczególnie w przypadku generatywnej AI, która przetwarza i uczy się języka naturalnego, logiczna struktura Hangul ma ogromne zalety. Dzięki regularnym zasadom tworzenia liter (piktogramy + dodawanie kresek + kombinacje) AI łatwiej analizuje wzorce językowe i generuje naturalne zdania przy stosunkowo niewielkiej ilości danych. Algorytm, który Sejong zaprojektował pędzlem 600 lat temu, ponownie rozkwita w najnowocześniejszych półprzewodnikach i serwerach. Hangul nie jest tylko dziedzictwem przeszłości, lecz najefektywniejszym "protokołem cyfrowym" na przyszłość.

Uznane przez świat dziedzictwo dokumentalne... skarb ludzkości

W 1997 roku UNESCO uznało Hunminjeongeum za "dziedzictwo dokumentalne świata". Na świecie istnieją tysiące języków i dziesiątki pism, ale Hangul jest jedynym pismem, którego twórca (Sejong), czas stworzenia (1443), zasady tworzenia i instrukcja obsługi (Hunminjeongeum Haerye) zachowały się w oryginalnej formie.  

To uznanie przez świat, że Hangul nie jest pismem, które ewoluowało naturalnie, lecz "intelektualnym dziełem" starannie zaplanowanym i wynalezionym na podstawie wysokiej inteligencji i filozofii. Laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, Pearl S. Buck, powiedziała o Hangul, że to "najprostsze, a jednocześnie najwspanialsze pismo na świecie", a "Sejong to koreański Leonardo da Vinci". To nie przypadek, że nagroda UNESCO dla osób lub organizacji przyczyniających się do likwidacji analfabetyzmu nosi nazwę "Nagroda Króla Sejonga za Alfabetyzację".  

Sejong stworzył Hangul nie tylko po to, aby ludzie mogli pisać listy i uczyć się uprawy roli. Chciał zwrócić ludziom "głos". Chciał, aby mogli krzyczeć, gdy są niesprawiedliwie traktowani, i zapisywać, gdy coś jest nie w porządku, aby uwolnić ich z więzienia milczenia.

Podobnie, przodkowie Towarzystwa Języka Koreańskiego podczas okupacji japońskiej ryzykowali życie, a ludzie z całego kraju przesyłali swoje dialekty w zmiętych listach. To nie była tylko praca nad słownikiem. To była desperacka walka o ochronę "ducha" i "duszy" narodu, który dusił się pod językiem imperium japońskiego. Dziś możemy swobodnie wysyłać wiadomości na smartfonach i zostawiać swoje opinie w internecie dzięki krwi i potowi ludzi, którzy przez 600 lat walczyli z władzą, znosili ucisk i przetrwali.

Hangul nie jest tylko pismem. To zapis miłości, który rozpoczął się "z troski o ludzi", i pierwotna forma demokracji, która miała uczynić ludzi "właścicielami świata" poprzez łatwe opanowanie pisma. Ale czy nie traktujemy tego wielkiego dziedzictwa zbyt oczywiście? Współczesne społeczeństwo wciąż ma wykluczonych, których głosy są niesłyszalne. Pracownicy migracyjni, osoby niepełnosprawne, biedni w społeczeństwie koreańskim... Czy ich głosy są właściwie przekazywane do centrum naszego społeczeństwa?

Świat, o którym marzył Sejong, to świat, w którym każdy może swobodnie wyrażać swoje myśli. Kiedy nie tylko jesteśmy dumni z Hangul, ale także używamy tego pisma do zapisywania i reprezentowania "głosów utraconych" w dzisiejszych czasach, duch stworzenia Hunminjeongeum zostanie w pełni zrealizowany. Historia nie należy tylko do tych, którzy ją zapisują, ale do tych, którzy ją pamiętają, działają i głośno wyrażają.