عمق جوهر سیاه، سکوت سفید فراتر از آن... "معنا و بی‌معنایی" چوی بیونگ سو

در فوریه 2026، زمستان سئول به طرز عجیبی سرد و خشک است. وقتی در هوای خشک و بی‌روح به دروازه‌های پرروتین سئول (Perrotin Seoul) وارد می‌شویم، با دیواری بزرگ از سکوت مواجه می‌شویم. این دیوار سیاه است. اما تنها یک رنگ سیاه ساده نیست. این لایه‌های زمانی است که از هزاران و هزاران حرکت دست انباشته شده و نشانه‌های نبردی وحشتناک است که در فرآیند کاهش زبان (Language) به ماده (Matter) به وجود آمده است. در سپتامبر 2025، چوی بیونگ سو، استاد هنرهای تجربی کره، در سن 82 سالگی درگذشت. این نمایشگاه 《Untitled》 (از 20 ژانویه 2026 تا 7 مارس 2026) تنها یک نمایشگاه بازنگری نیست. این یک رکوییم باشکوه است که نشان می‌دهد چگونه زیبایی‌شناسی "حذف (Erasing)" که یک هنرمند تمام عمر خود را به آن اختصاص داده، می‌تواند سر و صدای زمانه را خاموش کرده و به ذات هنر و حتی به منبع وجود انسانی برسد.

هنر چوی بیونگ سو از انتخاب مواد آغاز می‌شود و با ویژگی‌های خاص تاریخ معاصر کره در هم تنیده است. در دهه 1970، بوم و رنگ روغن برای یک هنرمند جوان فقیر تقریباً لوکس بود. او به جای آن به موادی که در اطراف ما به وفور یافت می‌شود، یعنی روزنامه و خودکارهای ارزان توجه کرد. به ویژه "خودکار مونا می 153" که او تمام عمر خود را با آن کار کرده، از سال 1963 به عنوان یک ابزار نوشتاری در زندگی روزمره کره‌ای‌ها حضور داشته است. او با استفاده از این ابزار عمومی و ارزان، تلاش انقلابی برای تولید ارزش‌های "هنر" را آغاز کرد.  

"روزنامه" یا "کاغذ گنگ" که پایه کار اوست، نماد تکنولوژی ضعیف کاغذسازی در دوران بازسازی پس از جنگ در دهه 1950 است. کاغذ گنگ با سطح زبر و رنگ زردش به راحتی با نوشتن پاره و خراب می‌شود. یادآوری این کاغذ که در دوران کودکی به عنوان کتاب درسی استفاده می‌شد، برای او یک ترومای عمیق و منبع الهام شد. او نقطه محدود فیزیکی پاره شدن کاغذ، یعنی حالت قبل از فروپاشی ماده را به زبان هنری تبدیل کرد.

فرآیند کار چوی بیونگ سو نیاز به کار فیزیکی سختی دارد. او ابتدا با خودکار روی روزنامه خط می‌کشد. او به طور فشرده خط می‌کشد تا زمانی که متن ناپدید شود. جوهر خودکار به الیاف کاغذ نفوذ می‌کند و به دلیل حرارت ناشی از اصطکاک، کاغذ نازک می‌شود و در جاهایی پاره می‌شود. سپس دوباره با گرافیت مداد 4B روی آن می‌کشد.

از طریق این فرآیند، روزنامه دیگر کاغذ نیست، بلکه به سطح فلزی با درخشش گرافیت تبدیل می‌شود. آثار بزرگ در طبقات 1 و 2 پرروتین سئول، مانند ورق‌های فولادی سیاه یا چرم قدیمی به نظر می‌رسند. این ماده سوم است که از ترکیب شیمیایی جوهر و گرافیت و عرق هنرمند به وجود آمده است. نرمی کاغذ ناپدید می‌شود و تنها ویژگی‌های محکم به عنوان نتیجه کار باقی می‌ماند. بازدیدکنندگان در اینجا تجربه‌ای از چگالی بصری و زیبایی شگفت‌انگیز را خواهند داشت.

برای درک ریشه‌های هنری چوی بیونگ سو، باید به دقت به زمینه زمانی و مکانی "دائگو" در دهه 1970 نگاه کرد. در آن زمان، دائگو مرکز هنرهای تجربی بود که به سیستم نمایشگاه‌های ملی (نمایشگاه هنر کره) و جو حاکم بر آن که به شدت محافظه‌کار بود، اعتراض می‌کرد. چوی بیونگ سو یکی از اعضای بنیان‌گذار و شخصیت کلیدی اولین نمایشگاه هنر معاصر در کره، 《نمایشگاه هنر معاصر دائگو》 بود.  

او در سال 1975، گروه هنری پیشرو '35/128' را با همکارانش مانند کانگ هو-اون، کیم کی-دونگ و لی میونگ-می تأسیس کرد که به معنای عرض (35 درجه) و طول (128 درجه) دائگو بود. این گروه به شکستن اقتدار و فرمالیسم در دنیای هنر پرداخت و مفهوم "بدون نقاشی هم می‌توان هنر داشت" را پیش برد. در این دوره، چوی بیونگ سو در خط مقدم آوانگارد کره قرار داشت و از رسانه‌های مختلفی مانند ویدئو، نصب و اتفاقات استفاده می‌کرد. این روح زمانه‌ای بود که در تعامل با هنرمندان تجربی آن زمان مانند کیم گوریوم، لی کانگ-سو و پارک هیون-گی شکل گرفت و فرآیند ایجاد هویت مستقل هنر تجربی کره را در مقابل مینیمالیسم غربی و مونوها (Mono-ha) ژاپنی متمایز کرد.

در میانه دهه 1970، انگیزه‌ای که چوی بیونگ سو را به کار با روزنامه سوق داد، به وضوح با وضعیت سیاسی تاریک آن زمان مرتبط است. در دوران دیکتاتوری یوشین، رسانه‌ها به شدت کنترل می‌شدند و روزنامه‌ها تنها حقیقت‌های سانسور شده را منتشر می‌کردند. در این دوران که عملکرد رسانه‌ها فلج شده بود، روزنامه‌ها دیگر رسانه‌ای برای انتقال اطلاعات نبودند، بلکه تنها انباشت متون فریبنده بودند.

برای چوی بیونگ سو که در آن زمان جوانی در دهه 30 زندگی‌اش بود، عمل له کردن و پاک کردن مقالات روزنامه با خودکار، ابراز خشم نسبت به کلمات سرکوب شده و یک مقاومت قوی اما منفعل در برابر حروف دروغین بود. برخی منتقدان این را به عنوان "مقاومت در برابر سرکوب رسانه‌ای" تفسیر می‌کنند. اما هنرمند بعدها این را به ابعادی فراتر از عمل سیاسی گسترش داد. جمله او "این یک فرآیند پاک کردن خودم است نه روزنامه" نشان می‌دهد که درد زمانه را به درون خود فرو می‌برد و به یک عمل هنری تبدیل می‌کند.  

این فعالیت‌های اولیه چوی بیونگ سو برای مدت طولانی تحت تأثیر موج تک‌رنگی (Dansaekhwa) قرار گرفت و نسبتاً کمتر مورد توجه قرار گرفت. اما نمایشگاه 《هنر تجربی کره در دهه 1960-70 (فقط جوانان: هنر تجربی در کره، دهه 1960-1970)》 که در سال 2023 توسط موزه هنرهای معاصر ملی و موزه سولومون R. گوگنهایم برگزار شد، نقطه عطفی برای بازتعریف او به عنوان یکی از هنرمندان اصلی هنر تجربی کره بود. این نمایشگاه نشان داد که آثار چوی بیونگ سو تنها نقاشی‌های سطحی نیستند، بلکه "هنر عمل مفهومی" هستند که در بستر سیاسی و اجتماعی متغیر کره به وجود آمده‌اند. نمایشگاه پرروتین سئول، اولین نمایشگاه انفرادی او پس از درگذشتش و در پی این ارزیابی بین‌المللی است و به عنوان یک لحظه مهم در تثبیت موقعیت تاریخی هنری او عمل خواهد کرد.  

نکته‌ای که در این نمایشگاه پرروتین باید به آن توجه کرد، این است که هنرمند علاوه بر روش‌های قبلی که در آن تمام سطح روزنامه را به طور کامل سیاه می‌کرد، آثار زیادی را ارائه کرده است که به عمد بخش‌ها یا اشکال خاصی را باقی گذاشته است. این نشان می‌دهد که عمل "حذف" هنرمند نه یک تخریب تصادفی، بلکه یک انتخاب فرم محاسبه شده و یک سؤال فلسفی است.

برخی از آثار نمایش داده شده، بخش بالایی روزنامه، یعنی عنوان (Title)، تاریخ و شماره انتشار را بدون پاک کردن باقی گذاشته‌اند. مقالات اصلی در پایین به طور کامل با جوهر سیاه و گرافیت پنهان شده‌اند و محتوای آن قابل شناسایی نیست، اما تاریخ و عنوان در بالای آن به وضوح باقی مانده است.  

این ترکیب، آثار را به یک زمان و مکان خاص لنگر می‌اندازد.

• خاصیت (Specificity): روزنامه‌ای که به طور کامل پاک شده، "ماده"ی انتزاعی است، در حالی که روزنامه‌ای که تاریخ آن باقی مانده، به عنوان مدرکی از تاریخ خاص "19xx سال x ماه x روز" عمل می‌کند.

• احیای یادها: بازدیدکنندگان با دیدن تاریخ باقی مانده، به یاد رویدادها یا یادهای شخصی آن روز می‌افتند. اما محتوای مقاله‌ای که این یادها را تأیید کند، پاک شده است. تنش بین یاد (باقی‌مانده) و فراموشی (زوال) در اینجا درام اثر را به حداکثر می‌رساند.

این نه به معنای "همه چیز ناپدید می‌شود"، بلکه به معنای "با این حال، زمان ثبت می‌شود"، نزدیک‌تر به تأیید وجودی است.

در این نمایشگاه، "آثاری که اشکالی مانند دایره را باقی گذاشته‌اند" نیز معرفی می‌شوند. فضای دایره‌ای که به عمد در میان خطوط فشرده باقی مانده، به صفحه سیاه تنفس می‌دهد.

• ریتم شکلی: در تکرار وسواس‌گونه خطوط عمودی و افقی، منحنی ارگانیک دایره (Circle) استراحت بصری را فراهم می‌کند.

• معنای نمادین: دایره ممکن است یادآور "یکسانی (一圓相)" بودیسم باشد و یا نماد ماه (Moon) یا کیهان باشد. یا می‌تواند به عنوان یک پنجره (Window) به دنیای بسته (روزنامه سیاه شده) تفسیر شود.

• وجود عدم: فضای باقی‌مانده که پاک نشده، یک دستگاه پارادوکسی است که عمل "حذف" را بیشتر تأکید می‌کند. بخش‌های رنگ شده "نتیجه عمل" هستند، در حالی که بخش‌های باقی‌مانده از طریق "عدم عمل"، ویژگی‌های اصلی کاغذ را نمایان می‌کنند.
  

هنرمند همچنین صفحات مجلات معروفی مانند نیویورک تایمز (The New York Times) یا تایم (TIME) و لایف (LIFE) را برش داده و کار کرده است. در اینجا نیز او از روش باقی گذاشتن کلمات "TIME" یا "LIFE" استفاده کرده است.

این یک بینش و شوخی خاص چوی بیونگ سو است که عنوان‌های کلیشه‌ای رسانه را به سؤالات فلسفی بنیادی درباره وجود انسان تبدیل می‌کند. او با پاک کردن سیلاب اطلاعات (محتوای مجله TIME/LIFE)، به طرز پارادوکسی، معنای واقعی "زمان" و "زندگی" که از دست رفته است را مورد سؤال قرار می‌دهد.

شاید نادرترین و شگفت‌انگیزترین اثر در این نمایشگاه، اثر "سفید" 〈Untitled 0241029〉(2024) باشد. در حالی که آثار قبلی با جوهر سیاه و گرافیت پر می‌شدند، این اثر با خودکار خالی (Empty Pen) کار شده است.  

هنرمند با خودکار خالی روی روزنامه خط کشید و دوباره خط کشید. هزاران عمل خط کشیدن وجود دارد، اما رنگ (Color) به عنوان نتیجه وجود ندارد. آنچه بر روی صفحه باقی مانده، نشانه‌های فشرده‌ای است که نوک خودکار ایجاد کرده، زخم‌های کاغذ پاره و شل شده و ناهمواری‌های ریز است.

این حالت حتی عمل "حذف" را نیز پاک کرده و یا حداقل شرایط لازم برای نقاشی یعنی "رنگدانه" را از بین برده است. تنها عمل خالص (Action) و تغییرات فیزیکی ناشی از آن باقی مانده است. این اثر سفید می‌تواند به عنوان ایستگاه پایانی هنر چوی بیونگ سو در نظر گرفته شود. با حذف عنصر بصری رنگ، بازدیدکنندگان به طور کامل بر بافت کاغذ و بازتاب نور تمرکز می‌کنند. این تجسمی از دنیای "عدم (無)" است که او تمام عمر به دنبال آن بوده است.

این دنیای کار چوی بیونگ سو به شدت با تفکر پدیدارشناختی موریس مرلو پونتی (Maurice Merleau-Ponty) که او به آن علاقه‌مند بود، مرتبط است. او در سال 1998 عنوان اثرش را از کتاب مرلو پونتی به نام 『معنا و بی‌معنایی (Sens et Non-Sens)』 اقتباس کرد.  

چوی بیونگ سو، همان‌طور که مرلو پونتی منطق متمرکز بر عقل را نقد کرده و بر اهمیت ادراک جسمانی تأکید کرده است، دنیای منطقی روزنامه که تحت سلطه زبان (Logos) است را از طریق عمل غیر منطقی کار فیزیکی (خط کشیدن با خودکار) تجزیه و تحلیل کرد. او با استفاده از خودکار تمام شده‌اش، گوشه‌های کتاب 『معنا و بی‌معنایی』 را به طور مداوم خراشید و به شیء‌ای فرسوده تبدیل کرد که این فلسفه را به طور نمادین نشان می‌دهد. با آسیب رساندن فیزیکی به این منبع دانش، او معنای متنی که در آن نهفته است را به بی‌معنایی (ماده) تنزل می‌دهد و در عین حال از طریق خود عمل، معنای هنری جدیدی تولید می‌کند.

در سال 2026، ما در عصری زندگی می‌کنیم که هوش مصنوعی تولیدی به طور نامحدود متن و تصویر تولید می‌کند و اخبار جعلی و سیلاب اطلاعات به یک واقعیت روزمره تبدیل شده است. تمام اطلاعات به کدهای دیجیتال تبدیل می‌شوند و با سرعت نور مصرف و ناپدید می‌شوند. در این زمان، روزنامه‌های پاره و سوراخ‌دار چوی بیونگ سو به ما سؤالات سنگینی می‌دهند.

آثار او که در نمایشگاه پرروتین سئول به نمایش درآمده‌اند، به طرز پارادوکسی قوی‌ترین "شهادت ماده" هستند. در حالی که واقعیت پنهان شده پشت سطح صاف صفحه نمایش دیجیتال، آثار چوی بیونگ سو خشن، زخمی و واقعی هستند.

چوی بیونگ سو رفته است، اما نشانه‌های او که کشیده و پاک شده‌اند، اکنون به عنوان "حال ابدی" باقی مانده‌اند. "زمان" در آثار او متوقف شده است، اما سؤالات "زندگی" که او به جا گذاشته، پایان نیافته است. این نمایشگاه 《Untitled》 نه تنها نقطه پایانی بر زندگی یک هنرمند است، بلکه به عنوان یک حلقه بازگشتی است که ارزش‌های جهانی هنر او به نسل‌های بعدی منتقل می‌شود.

در نمایشگاه با بوی جوهر ضعیف، در برابر کاغذ سیاه سوخته، ما بالاخره صدای دنیای بدون سر و صدا را می‌شنویم. این سکوت بزرگی است که تنها هنر می‌تواند به ما بدهد.