Sababa fiilmii “Humint” gabaa Kooriyaatiin gatameen addunyaa irratti milkaa’e

[Magazine Kave=Ripotara Park Su-nam] Industirii qabiyyee Kooriyaa ammayyaa keessatti gatiin qabeenya sammuu (IP) milkaa’ina ykn kufaatii waltajjii tokkoon qofa guutummaatti madaalamuu hin danda’u. Daandiin fiilmii basaastummaa fi gochaatiin hoogganaa Ryu Seung-wan qopheesse, kan Guraandhala 2026 keessa ayyaana waggaa haaraa Kooriyaa irratti sinimaa Kooriyaa keessatti gadhiifame 〈Humint〉, kaartaa haala kaappitaalaa industirii bashannanaa Kooriyaa fi bulchiinsa balaa haarawaa agarsiisa. Fiilmiin guddaan kun, gabaa Eeshiyaa Hong Kong fi Singaapoor dabalatee, Sa’uud Arabiyaa, Qataar, Baha Giddugaleessaa fi Awurooppaa irratti xiyyeeffachuuf, baasii oomishaa qulqulluu voni Kooriyaa biliyoona 23.5 (baasii beeksisaa malee) itti baase. Jalqabarratti immoo fiilmii waggaa 2026 keessa eegamu keessaa isa olaanaa ture. Haa ta’u malee, yeroo walfakkaatutti gadhiifamee daawwattoota miliyoona 16 harkise, fiilmii milkaa’ina guddaa qabu 〈Namni Mootii Waliin Jiraatu〉 humna isaa hin dhaabbanne tiin dorgommii keessatti dadhabee, daawwattoota miliyoona 1.98 qofa walitti qabate; kunis daawwattoota bu’aa fi baasii walqixa taasisan miliyoona 4 keessaa walakkaa illee hin geenye.

Yoo kun sirna ikoo industirii fiilmii bara durii ta’ee, akka kufaatii faayinaansii hamaa pirojektii tokkootti galmaa’a ture. Haa ta’u malee, gareen oomishaa fi raabsaa 〈Humint〉 kufaatii kana mo’amuu miiraa qofaatti hin deebifne; gatii qabeenya sammuu (IP) eeguuf tarsiimoo bulchiinsa balaa sirriitti qophaa’e hojii irra oolche. Adeemsa barame, jechuunis gabaa mirga lammaffaa VOD ykn IPTV, jala darbanii, guyyaa Epril 2, 2026, jechuunis erga fiilmiin gadhiifamee ji’a lama qofa booda, Netflix waliin waliigaltee “streaming addaa” mallatteessan. Maddi odeeffannoo industirii akka jedhutti, adeemsa kana keessatti Netflix irraa kaffaltii mirgaa sadarkaa olaanaa isa duraaniiitti dhihaatu argachuun, baasii sinimaa keessatti bade keessaa kutaa guddaa deebifatan.

Murteen faayinaansii kun battalumatti gara bu’aa addunyaa dho’eetti geesse. Akka FlixPatrol, dhaabbata daataa daawwannaa waltajjiiwwan streaming addunyaa walitti qabu, jedhutti, 〈Humint〉 guyyaa tokko qofa keessatti biyyoota 38 keessatti sadarkaa 10 ol keessaa seene; guyyoota lama booda immoo daangaa isaa gara biyyoota 83tti babal’ise. Kana malees, daangaa fiilmii afaan Ingilizii hin taane ce’uun, fiilmota eegaman kanneen akka fiilmii Cillian Murphy fi fiilmii gochaa saayinsii-yaalii Alan Ritchsoniin hogganaman hundumaa caalee, kutaa fiilmii addunyaa Netflix keessatti (afaan Ingilizii fi afaanota biroo walitti qabatee) guyyaa sadii walitti aanan sadarkaa 1ffaa irra ture. Biyyoota akka Ruma niyaatti, kan qabiyyee Kooriyaa wajjin baay’ee hin baramne keessatti illee sadarkaa 1ffaa qabachuun, daawwattoonni addunyaa hojii daawwattoonni sinimaa naannoo tuffatan kana ho’inaan simatan.

Sababni jalqabaa qeeqtoonni biyya alaa fi daawwattoonni addunyaa battalumatti 〈Humint〉 irratti hawwamaniif, gammachuu genre adda ta’ee fi agarsiisa mul’ataa fiilmiin ijaare keessa jira. Bara 2013tti 〈Berlin〉, bara 2021tti 〈Mogadishu〉 booda, hojii kun tarree “triloojii basaastummaa bakka biyya alaa keessatti waraabame” Ryu Seung-wan jedhamuun waamamu xumura. Fiilmiin kun daawwattoota Dhihaa, kanneen CGI fi teeknooloojiiwwan olaanoo (SIGINT) irratti baay’ee hirkatan franchise Hollywood irraa dadhaban, filannoo haaraa itti dhiheesse.

Miidiyaan fiilmii Ameerikaa Kaabaa MovieWeb 〈Humint〉 “hojii gaarii kan dhiphina durii tarree ‘007’, waraana basaastummaa sirriitti qophaa’e ‘Tinker Tailor Soldier Spy’, fi gocha diigaa akka ‘John Wick’ walitti maku” jechuun faarsite. South China Morning Post (SCMP) kan Hong Kong immoo, kutaa dhuma fiilmii keessatti xiyyaaraan cabbii guutame fi klabii halkanii keessatti mul’atu ilaalchisee, “waaqeffannaa yeroo olaantummaa hoogganaa John Woo keessatti ‘balletii dhukaasaa’ tureef dhihaatu” fi “gammachuu gootummaa sadarkaa yeroo ammaa keessatti argamuun rakkisu” jedhee madaale.

Fiilmiin kun magaalaa buufata doonii Vladivostok, Raashiyaa, qorra cimaa qabdu irratti hundaa’ee, Jo, ajajaa hojii addaa tajaajila odeeffannoo biyyaalessaa Kooriyaa Kibbaa keessatti hojjetu (kan Jo In-sung taphate), kan garee qoricha sammuu namaa hamaa hordofu, fi Park Geon, hojjetaa Tajaajila Eegumsa Biyyaalessaa Kooriyaa Kaabaa (kan Park Jung-min taphate), walitti bu’an agarsiisa. Walitti bu’iinsi isaanii mootummaa tokko caalaa mootummaa biraa caalu mirkaneessuuf lola yaadaa qofa miti. Qeeqaan tokko waltajjii qeeqaa addunyaa Reddit irratti barreesse akka jedhutti, hojii kana keessatti “oftuulummaa dhiiraa gaddisiisaa” kan hojiiwwan beekamoo John Woo, 〈Bullet in the Head〉, nama yaadachiisu gadi fageenyaan mul’ata. Goota lamaan isaanii sirna biyyoota isaaniitiin gara jalaa fi dhumaatti qorataman meeshaalee dabalataa qofa; jeequmsi isaan fidan immoo qabsoo abdii kutannaa jireenyaaf godhanitti dhihaata. Daawwattoonni Dhihaa miira gaddisiisaa noir Bahaa kun qabu fi walitti bu’iinsa qaamaa kan dhahaan isaa guutummaatti dabru walitti makamuun booji’amani.

Sababni tarsiimawaa biraa 〈Humint〉 gabaa addunyaa keessatti milkaa’eef, seenaa walxaxaa irraa wantoota hedduu haquun gammachuu genretti kallattiin ce’uu isaati. Vladivostok, bakka ijoo fiilmichaa, naannoo seera biyya tokko illee hin hojjennetti fakkeeffama; achitti konsilaatoonni Kooriyaa Kaabaa, maafiyaa Raashiyaa fi hojjettoonni Kooriyaa Kibbaa eenyummaa isaanii dhoksan wal keessa makamu. Daawwattoota Dhihaaf, naannoon daangaa qabbanaa’aa fi hin beekamne kun, haftee waraana qabbanaa’aa gara yakka ammayyaa, jechuunis daldala qorichaa fi namoota, jijjiiramee socho’u akka bakka nama biyya tokkootti hin hirkatanitti ilaalama.

Haa ta’u malee, qeeqtoonni tokko tokko adeemsa genre kana olkaasuu keessatti hanqina seenaa uumame akeekkachiisaniiru. Miidiyaan Ingilizii Ready Steady Cut, “〈Humint〉 fiilmii gochaa baay’ee gaarii ta’us, yeroo tokko tokko basaastummaa fiilmii nama hawwatu garuu jabaataa fi gubbaa qofa” jechuun, madaallii genre lamaan gidduu jiru eerte. Miidiyaan fiilmii City on Fire immoo, “gochi qofti hanqina amalootaa fi seenaa nama hin amansiisne dhoksuu hin danda’u” jedhee qabxii 5/10, madaallii laafaa ta’e, kenne. Qeeqni biyya keessas, akkuma xiinxala Cine21, “seenaa ykn ibsa amalootaa irratti hanqinni jiraachuu danda’a; garuu akka waan kun isa hin ilaallenneetti, fiilmiin kun sadarkaa sirrii qopheessee kallattiin deema” jedhe, sirriitti mul’isa. Kana jechuun, xixxiqqoo fiixaan baafamuu seenaa caalaa saffisa gocha irratti xiyyeeffate.

Garuu, waan nama ajaa’ibu, amala caasaa kana jechuun seenaa siyaasaa walxaxaa fi beekumsa duraa hin gaafatin, “walitti bu’iinsa qaamaa namoota galma isaanii irratti fiigan” irratti xiyyeeffachuun daangaa afaanii fi aadaa gadi buusee, naannoo streaming addunyaa keessatti tiraafikaa guddaa kakaase. Wanti baay’ee hir’isuun dhugaa jaalala uummataa bira ga’u, jechuun “aesthetics of minus”, gatii isaa akka IP addunyaa mirkaneesse.

Miidiyaaleen addunyaa seenaa 〈Humint〉 akka thriller geopolitikii “yaadame” kan James Bond ykn Tinker Tailor Soldier Spy ilaalu; garuu bu’uura fiilmichaa keessatti seenaa dhugaa, isa dhaabbata odeeffannoo Kooriyaa Kibbaa keessatti baay’ee nama gaddisiisu, kan dhokate jira. Motifiin ijoo, kan dubbistootaa fi miidiyaaleen Dhihaa hin beekne, kan lafee dugdaa fiilmii 〈Humint〉 ijaaru, “ajjeechaa konsulii Choi Deok-geun” bara 1996 keessa raawwatamedha.

Onkololeessa 1, 1996, yeroo bulchiinsa Yeltsin keessatti Raashiyaan Vladivostok jeequmsa keessa turte, konsuliin Kooriyaa kan konsilaata waliigalaa Kooriyaa Kibbaa achitti hojjetu, Choi Deok-geun, mana jireenyaa isaa keessatti sadarkaa mana sanaa irratti namoota hin beekamne irraa mataa isaa meeshaa jabaan rukutamee, summiin itti naqamee, haala suukaneessaan ajjeefame. Alatti, inni akka konsulii Ministeera Dhimma Alaa Kooriyaa Kibbaa ibsame; eenyummaan isaa dhugaa garuu hojjetaa basaastummaa biyya alaa, kan duraanii Agency for National Security Planning, har’a Tajaajila Odeeffannoo Biyyaalessaa jedhamuu, ture.

Yeroo sana Konsulii Choi, Vladivostok bu’uura godhatee dhoksaan socho’aa kan ture, neetworkii daldala qorichaa Kooriyaa Kaabaa fi duuba raabsaa maallaqa sobaa (“supernote”) hordofuuf hojii ulfaataa qaba ture. Hojettoonni Tajaajila Eegumsa Biyyaalessaa Kooriyaa Kaabaa sadii, yeroo dheeraaf isa hordofaa turan, ajjeechaa isaa raawwachuun madda maallaqa seeraan alaa mootummaa Kooriyaa Kaabaa akka hin saaxilamne ittisuuf yaalan. Taateen kun, erga Hwang Jang-yop, abbaa aangoo olaanaa yaada Juche Kooriyaa Kaabaa ture, gara Kooriyaa Kibbaatti baqatee ji’a sadii qofa dura raawwatame. Innis mootummaa Kim, daangaa sirna isaa eeguuf ga’ee fi, galii alaa argachuuf gara garee shororkeessaa sadarkaa mootummaa tokkootti jijjiiramaa ture, akka fakkeenya ifaatti agarsiisa.

Daandiin Jo, ajajaa hojii addaa fiilmii 〈Humint〉 keessatti (kan Jo In-sung taphate), tarkaanfii gaddisiisaa Konsulii Choi Deok-geun irra darbe sirriitti deebisee ekraana irratti kaasa. Jo, Kim Su-rin (kan Joo Bo-bi taphatte), humintii isaa Eeshiyaa Kibbaa keessatti ofitti fudhate, erga dhabee booda, gara Vladivostok deema; achitti hojii daldala namootaa fi qorichaa, kan hooggantoota Kooriyaa Kaabaa maafiyaa Raashiyaa waliin hidhata qaban, hordofa. Kun fakkeenya seenaa keessatti hojjettoonni Agency for National Security Planning lubbuu isaanii saaxilanii raawwachaa turanitti kabaja ficcisiifameedha. Huang Chi-sung (kan Park Hae-joon taphate), konsulii waliigalaa Kooriyaa Kaabaa Vladivostok keessatti, hojii hojjetaa Kooriyaa Kibbaa gufachiisu fi raabsa qorichaa duuba jiru akka nama ijoo mul’achuun, gara jabina aangawoota Kooriyaa Kaabaa kan ajjeechaa Konsulii Choi Deok-geun ajajan bakka bu’a.

Mana barumsaa fuula duraa Tajaajila Odeeffannoo Biyyaalessaa Kooriyaa Kibbaa cina jiru irratti, “urjiiwwan maqaa hin qabne”, jechuun hojjettoota basaastummaa keessatti lubbuu isaanii dhaban yaadachuuf bocaman, jiru; Konsulii Choi Deok-geunis achitti akka urjii tokkootti kaa’ameera. Akka yaadannoo hojjetaa duraanii Tajaajila Odeeffannoo Biyyaalessaatti, milkaa’inni dhaabbata odeeffannoo yeroo hunda “callisummaa” keessatti awwaalama; kufaatii fi du’a qofa sagalee guddaan mul’atu. Duubbee waraana dhukaasaa Vladivostok, kan daawwattoonni addunyaa popcorn nyaachaa itti gammadan, keessatti aarsaan ulfaataan nama tokkoo, nageenya biyya isaa eeguuf koridarii mana jireenyaa qabbanaa’aa biyya alaa keessatti kufe, dhokatee jira. Kun madda dhugaa “kabajaa” ulfaataa, kan fandaamii addunyaa fiilmicha keessatti osoo hin beekin itti dhaga’amu, dha.

Dhugaan dhokataan biraa, kan fiilmiin ifa godhu, dhugaa neetworkii yakkaa addunyaa guddaa mootummaa Kooriyaa Kaabaatiin geggeeffamudha. Daawwattoonni Dhihaa Kooriyaa Kaabaa akka biyya waraanaa cufamte, kan meeshaa niwukilaraa qofa qopheessituutti ilaalu. 〈Humint〉 garuu Kooriyaa Kaabaan jireenya ishee itti fufuuf akkamitti maafiyaa addunyaa waliin hidhata uumtee “dinagdee lafa jalaa” gaggeessitu gadi fageenyaan saaxila.

Yeroo ammaa, sababa qorannoo niwukilaraa fi doorsisa raasaa Kooriyaa Kaabaa irraa kan ka’e, adabbiin cimaa hawaasa addunyaa kaa’e daldalaa fi galtee-baasiin idilee guutummaatti cufameera. Kana irraa kan ka’e, aangawoonni Kooriyaa Kaabaa maallaqa bulchiinsaaf barbaachisu argachuuf yakka saayibarii fi saamicha seeraan alaa akka mala hamaa filatan. Akka tilmaama mootummaa dhaabbata odeeffannaatti, galiin yakkaa, kan akka maallaqa dijitaalaa bara 2023 keessa hatame, Kooriyaa Kaabaaf voni Kooriyaa biliyoona 800 ga’eera.

Fiilmicha keessatti Huang Chi-sung (kan Park Hae-joon taphate), konsulii waliigalaa Kooriyaa Kaabaa, hayyama ykn ajaja mootummaa Kooriyaa Kaabaatiin maafiyaa Raashiyaa waliin harka wal qabatee qoricha gara Gannam, Seoul, giddu galeessaatti illee galcha. Adeemsa kana keessatti qorichi “bingdu” jedhamu, maqaa iccitii methamphetamine qulqullina olaanaa Kooriyaa Kaabaa, madda maallaqa battalaa fi amanamaa hawwii hoggantoota Kooriyaa Kaabaa guutu ta’a.

Wanti caalaatti suukaneessaan, yeroo kaappitaalli kun kuufamu dhiigni fi foon uummata biyya sanaa itti fayyadamuudha. Chae Seon-hwa (kan Shin Se-kyung taphatte), kan mana nyaataa Kooriyaa Kaabaa “Arirang” Vladivostok keessatti hojjetu, qoricha yaalaa fi baasii hospitaalaa haadha ishee Kooriyaa Kaabaa keessatti hafteef barbaachisu argachuuf, ajaja Jo, ajajaa hojii addaa Kooriyaa Kibbaa, hordoftee humintii haaraa taati. Isheen eegumsa mootummaa argachuu mannaa, maafiyaa Raashiyaa kan raabsa qorichaa waliin hidhata qabuuf galma daldala namootaa taate; nama guutummaatti dadhabaa dha. Park Geon (kan Park Jung-min taphate), hojjetaa Tajaajila Eegumsa Biyyaalessaa Kooriyaa Kaabaa fi duraanii namni ishee fuudhuuf ture, kan ishee eegu qabu illee, dhugaa biyyi inni eeguuf jedhu kartelii yakkaa guddaa uummata isaa saamuu fi gurguru ta’uu dura dhaabbatee, rakkoo murtee fi abdii kutannaa cimaa keessa seena. Fiilmiin golgaa yaadaa irraa fuudhee, kufaatii bulchiinsa keessaa Kooriyaa Kaabaa, kan maallaqaa fi jiraachuuf guutummaatti jige, akka qorataa qaraatiin muraa agarsiisa.

Maarree, hawaasni Kooriyaa maaliif seenaa gaddisiisaa fi abdii kutannaa qabu, kan akka 〈Humint〉, irra deddeebi’ee oomisha? Daawwattoonni Kooriyaa ammoo maaliif seenaa kana sinimaa keessatti tuffatan? Gaaffii kanaaf deebii kennuuf, jijjiirama ilaalcha Kooriyaa waa’ee Kooriyaa Kaabaa fi dadhabbii kuufamaa uummataa, kan faayidaa siyaasaa nageenyaan raamessuu irraa madde, gadi fageenyaan xiinxaluu qabna.

Fiilmota daldalaa Kooriyaa durii keessatti, Kooriyaa Kaabaan bakka yaada sabummaa jaalalaa itti calaqqisu ture. Bara 1999 irraa eegalee 〈Shiri〉, itti aansuun 〈Joint Security Area JSA〉 (2000), 〈The Brotherhood of War〉 (2010), fi 〈Confidential Assignment〉 (2017), loltoonni ykn hojjettoonni Kooriyaa Kaabaa yaada siyaasaa irraa kan ka’e walitti dhukaasan illee, dhuma irratti akka obboloota dhiigaan walitti dhihaatanitti boo’anii wal hammachuu qaban, gootota gaddisiisoo turan. Addatti, taphattoonni dhiiraa bareedina olaanaa qaban kan Kooriyaa bakka bu’an, kanneen akka Kang Dong-won, Gong Yoo, Jung Woo-sung fi Hyun Bin, ga’ee hojjettoota Kooriyaa Kaabaa baay’ee taphachuun, uummanni gara jabina sirna Kooriyaa Kaabaa caalaa hariiroo obbolummaa dhiiraa ekraana irratti mul’atuuf booji’ame.

Haa ta’u malee, erga mariin hooggantoota Kooriyaa Kaabaa fi Ameerikaa Bara 2019 Hanoi keessatti kufee booda, hariiroon Kooriyaa Kibbaa fi Kaabaa yeroo dheeraa keessatti addaan citee, ilaalchi uummataa qabbanaa’e. Keessumaa dhaloonni umuriin isaa gadi bu’aa deemuun, Kooriyaa Kaabaa akka “saba walitti makamuu qabu” tokkootti osoo hin taane, akka “biyya diinaa dhiiraa irraa of eeggachuu qabnu” fi “balaa kaappitaalaa fi nagaa keenya doorsisuutti” gad buuse. Jijjiiramni mala aadaa kun amaloota Kooriyaa Kaabaa ekraana irratti mul’atan gara waan falaasamaan Xaaliyaanii Giorgio Agamben “Homo Sacer” jedhe, jechuunis lubbuu seerri hin eeggatin, alatti ari’amtee yoo ajjeefamtes namni itti gaafatamu hin jirre, “bare life” jedhamutti dhiiba.

Kim Su-rin fi Chae Seon-hwa, kanneen 〈Humint〉 keessatti argaman, bakka jaamaa jeequmsa guddaa kanaatti darbataman Homo Sacer guutuu dha. Kooriyaa Kibbaatiif meeshaa basaastummaa faayidaa qabu ta’anii erga itti fayyadamanii gatamu; sirna Kooriyaa Kaabaatiif immoo meeshaa maallaqa alaa ittiin argatan ta’anii erga irraa xuuxamanii, daandiiwwan duubaa Raashiyaa keessatti haqamu. Daawwattoonni Kooriyaa sinimaa keessatti fiilmicha tuffachuun isaanii qulqullina hojii gadi bu’uu irraa kan ka’e miti; dhugaa gara jabeessa Peninsula Kooriyaa, kan jaalala obbolummaa duraanii fakkeessuun haguugamuu hin dandeenye, jechuunis qoodamni biyya tokkoo kabaja namaa balleessuun namoota akka meeshaa sirnaatti caccabsu, kaffaltii godhanii ilaaluuf dadhabbii aadaa isaanitti dhaga’ame irraa madde. Dhugaan hamaan kun daawwattoota naannoo irraa akka garagalan taasise; daawwattoota addunyaa biratti garuu noir geopolitikii dukkanaa’aa fi nama hawwatu ta’e.

Hubannoon falaasamaa fiilmichaa qeeqa mootummaa Kooriyaa Kaabaa qofatti hin daangeffamu; gara diigumsa bulchiinsa fakkeessamaa sirna Kooriyaa Kibbaa mataa isaa qeequutti ce’a. Jalqaba fiilmichaa keessatti, hooggantoonni Tajaajila Odeeffannoo Biyyaalessaa Kooriyaa Kibbaa, taatee raabsa qorichaa naannoo Gannam keessatti babal’ate akka rakkoo nageenya uummataatti ilaalu mannaa, humnaan gara raamaddii nageenyaa “doorsisa sirnaa kan Kooriyaa Kaabaatiin dhufeetti” jijjiiruuf yaalu.

Kun mala ifatti mul’atu, kan dogoggora dinagdee fi dippilomaasii mootummaa yeroo sanaa fi skandaala malaammaltummaa haadha mootummaa dabalatee, kufaatii bulchiinsa keessaa haguuguuf diina alaa, jechuun Kooriyaa Kaabaa, fayyadamuun yaada uummataa qajeelchu, “breeze from the North” jedhamu saaxila. Jo, ajajaa hojii addaa (kan Jo In-sung taphate), dhugaa hadhaa’aa, dhaabbanni mootummaa inni keessa jiru haqaa ykn nageenyaaf osoo hin taane, aangoo mootummaa bara baraan tursiisuu fi faayidaa warra aangoo qaban eeguuf lubbuu isaa fi humintoota isaa akka pawnii shatranjii irratti fixaa jiru, wajjin wal qunnama. Yaadni pessimistii hoogganaa Ryu Seung-wan, sirnoonni Kooriyaa Kibbaa fi Kaabaa wal faallaa cimaa ta’an dhuma irratti meeshaa guddaa namoota nyaachuun of eegan qofa ta’uu isaanii, as irratti xumura ulfaataa kaa’a.

Hojii waraanaa fi basaastummaa ammayyaa qunnamtii dhaggeeffachuu sadarkaa olaanaa (SIGINT), neetworkii to’annoo saatalaayitii sammuu namtolchee (TECHINT), fi xiinxala big data karaa haakii irratti hirkata. Yeroo algoritmii fi daataan tartiiba addunyaa haaromsaa jiran kana keessatti, fiilmiin kun maaliif mala basaastummaa hundarra durii fi analoogii ta’e, jechuunis namootaan wal qunnamuu, mari’achuu fi hariiroo uumuu irraa odeeffannoo argachuu, “Humint (Human Intelligence)” jedhu fuulduratti baase?

Mariin dhihoo kana hoogganaa Ryu Seung-wan fi saayintistii sammuu KAIST Doktor Jeong Jae-seung gidduutti taasifame, falaasama ijoo fiilmii 〈Humint〉 keessa jiru mul’isa. Ryu yaaddoo isaa waa’ee doorsisa teeknooloojii, “yeroon Smart TV fi algoritmiin AI ija fi haala miiraa daawwattootaa yeroo qabatamaa keessatti xiinxalanii, kutaa lammaffaa fiilmii irraa eegalee seenaa gara kallattii dhuunfaa daawwattootaatti fe’anii jijjiiran ni dhufa,” jedhu irratti ibse. Hawaasa walitti hidhamee, kan jijjiiramni hundi shallagamee filannoon namaa daataan too’atamu keessatti, wanti guddaan algoritmiin kamiyyuu tilmaamuu hin dandeenye, faallaa kanaatiin, “hubannoo battalaa” fi “gara laafina” namaati.

Seenaa fiilmii 〈Humint〉 kan oofu yaada mootummaa ykn kaappitaala guddaa miti; hariiroo guutuu hin taane, kan namoota madaa’anii gidduu uumamuudha. Sababni Jo gara du’aatti irra deebi’ee fiiguuf ajaja mootummaa miti; balleessaa namaa, humintii isaa isa jalqabaa Kim Su-rin eeggachuu dadhabuu isaati. Park Geon, hojjetaan Tajaajila Eegumsa Biyyaalessaa Kooriyaa Kaabaa, Chae Seon-hwa, nama duraanii isaa kan humintii Kooriyaa Kibbaa taatee hojjetaa jirtu, beekullee balleessuu hin dandeenye; rakkoo murtee du’aaf saaxilu keessatti dhiphata. Ilaalcha bu’a qabeessummaa AI irraa, gochi isaanii “dogoggora” guutuu dha; garuu dogoggorri sun, cunqursaa sirnaa keessatti, kabaja namaa mirkaneessuuf raasama tokko qofa ta’a.

Akka qeeqni Cine21 akeekkachiisutti, addunyaa gara badiisaatti deemaa jiru kana kan oolu teeknooloojii olaanaa ykn seenaa guddaa osoo hin taane, “murtee namaa gatii sirrii kaffaluuf godhu” dha. Ryu, oomisha fiilmii mataa isaa akka “aartii hariiroo”, kan walta’iinsa namootaa hedduu fi walitti bu’iinsa kaappitaalaa irraa dhalatuutti hiiku, fiilmii gochaa jabaataa kanaan kabajaa fi fedhii bilisummaa namaa, kan hawaasa daataa keessatti hin liqimfamne, cimsaa jira.

Dhuma irratti, daandiin fiilmii 〈Humint〉 fakkeenya sirrii eegumsa gatii IP ti, kan qabiyyeen Kooriyaa ammayyaa hordofuu qabu; akkasumas karaa aadaa gara kaappitaalaatti jijjiiran irratti meeshaa barnootaa gaarii dha. Yeroo fiilmiin kaappitaala guddaa voni Kooriyaa biliyoona 23.5 itti baafame, biyya isaa keessatti daawwattoota miliyoona 1.98 qofa argatee, bu’aa gad aanaa galmeesse, filannoon garee kanaa sababaa laafaa ykn waliigaltee salphaa hin turre. Isaan kabaja bu’uuraa “Dignity” kan qabiyyee sirriitti hojjetame qofa qabaachuu danda’u amanuun, foddaa dhiphaa sinimaa ce’anii gara galaana guddaa addunyaa Netflixitti doonii isaanii deebisan.

Qorannoon isaanii milkaa’uu kan danda’e, 〈Humint〉 waan tokko “dabaluun (What to add)” fedhii daawwattoota addunyaa hordofuuf dirqamaan hin yaalne; seenaa dabalataa faayidaa hin qabne gara jabinaan “hir’isuun (What to subtract)” bu’uura genre fi uumama durii gochaa irratti xiyyeeffate. Miira seenaa Kooriyaa qofa ta’an, jechuunis madaa seenaa bara 1996, dinagdee Kooriyaa Kaabaa maallaqa alaa seeraan alaa argattu, fi wal faallaa siyaasaa hawaasa Kooriyaa keessaa, barsiisuu yaaluu mannaa, caccabaa dhukaasaa jabaataa keessatti haala miidhagaan dhokse.

Hoggantoota sadarkaa C addunyaa irraa kaasee hanga daawwattoota idilee Ruma niyaatti, daawwattoonni addunyaa daangaa afaanii ce’anii hojii kanaaf gammachuu isaanii agarsiisan; sababiin isaas, ibsi nama dhuunfaa addaan citee jiraachuu fi jiraachuuf qabsoo hamaa, kan duubbee isaa keessa yaa’u, dhugaa waliigalaa har’a bakka addunyaa kamiyyuu keessatti hojjatu ta’eera. Kun “kaappitaala kabajaa” haaraa qabiyyee Kooriyaa ti; xiinxala gadi fagoo fi falaasama jabaatu kaappitaala sochoosa. 〈Humint〉 yeroo gad fageenya hamaa fi dhukkubbii guddaa biyya qoodamtee qabdu gara genre gochaa jabaataatti ol kaasetti, sun afaan addunyaa hundarra humnaafi bareedina qabu ta’uu akka danda’u, galmee milkaa’ina isaa faallaa kallattii deeme kanaan, guutummaatti mirkaneesse